Altyapı Teknolojileri 1 Şekil 5. Doğalgazdan kondensatları ayrıştırmak için vorteks tüp kullanan bir Rusya gaz-proses pilot sisteminin şematik resmi Şekil 6. Üç akışlı vorteks tüp (Gusev vd., 2000) Şekil 7. Doğalgaz boru hattına gaz hazırlayan vorteks tüplü bir sistemin şematik resmi (Gusev vd., 2000) kan soğuk akımla soğutulduktan son ra vorteks tüpe girmekte ve sıcak ve soğuk akıma ayrılmaktadır. Vorteks tü pün sıcak ucundan hem sıcak akım hem de kondensatlar çı kmaktadır. Kondensatlar ayırıcıya girerek ayrış maktadır. Sıcak uçtan çıkan akım ile ayı rıcının üst tarafından çıkan akım bir leşerek hafif bileşenleri oluşturmaktadır. Diğer taraftan vorteks tüpten çıkan so ğuk akım ısı değiştiricide giriş gazını so ğuttuktan sonra ağır bileşenler olarak sistemden çıkmaktadır. Fekete'ye göre vorteks tüpler yoğuşabilir maddeleri ve suyu uzaklaştırmada başarılı olmuştur. Ayrıca yoğuşabilir maddelerin miktarı yüzde l 'den az olduğunda ve bunlar gaz içerisinde çözünebildiğinde ayrış- _, Doğal Gaz Dergi si , 2007/9 Çizelge 3. Vorteks tüp kullanan gaz prosesleri (Fekete, 1970) Yıl Doğalgaz Kuyusu 1967 Missisipi deltasındaki Tenneco gaz kuyusu 1968 Yüksek su içerikli gaz kuyusu 1969 HNG-Petrokimya gaz proses sistemi (Şekil 5) 1969 Boru hattı gereksinimlerini karşılamak için gazın kurutulmasında Houston yakınındaki Chocolate Bayou çevrim sistemi 1969 Morrland, Woodward, County, Oklahama yakınındaki boru hattı basınç düşürme istasyonu manın problemli olabileceği belirtil- sistemlerin kullanımına alternatif olarak miştir. Çizelge 3'te vorteks tüp kullanan vorteks tüp sistemi önerilmiştir. Ayrıca bazı doğalgaz prosesleri gösterilmiştir. Şekil 5'te doğalgazdan kondensatları ayrıştırmak için vorteks tüp kullanan bir Rusya gaz-proses pilot sisteminin şe matik resmi gösterilmiştir (Leites vd., 1 971 ). Sistem doğalgazdan ağır hidro karbonları ayrıştırmak için planlanmıştır. Leites vd.'yegöre kirleticiler soğuk akım içerisinde vorteks tüpü terk etmektedir. Vorteks tüplerin doğalgazın neminin giderilmesi ve ağır hidrokarbonların doğalgazdan ayrıştırılmasında kulla nılmasıyla ilişkili bir araştırma Hajdik vd. (l 997) tarafından yapılmıştır. Çok bü yük vorteks tüpler kullanılmış ve giriş ba sınçları 60-70 bar arasında değişmiştir. Doğalgaz içerisinden nemin ve atık diğer maddelerin yoğuşturularak alın ması işlemi için bakım maliyetleri ve ilk kuruluş maliyetleri yüksek olan JT sis temlerinin ve türbinle genişleme esaslı vorteks tüp sistemlerinin JT sistemleri ve türbinle genişleme esaslı sistemler ile birlikte kullanıldığında daha etkin so nuçlar alınabileceği belirtilmiştir. Şekil 6'da doğalgazın saflaştırılması için geliştirilen üç akış düzenlemeli vor teks tüp (three-flow vortex tube, M) gösterilmiştir. Endüstriyel M düşey ola rak yerleştirilir ve tüpte bir giriş ve üç çı kış bulunmaktadır. üç çıkıştan birincisi soğuk gaz çıkışı, ikincisi sıcak gaz çıkışı, üçüncüsü sıvı (kondensat) çıkışını gös termektedir. Şekilde (l ) teğetsel lüle giri şini, (2) regülatör elemanını, (3) diyaframı, (4) ise kondensat kollektörünü göstermektedir. Regülatör elemanı giriş lülesinin alanını değiştirerek akış debi sini ve gaz basınçlarını düzenlemekte dir. Endüstriyel olarak test edilen şekilde gösterilen ünite otomatik veya manuel olarak çalışabilmektedir. Şekil 7'de ►
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=