SEKTÖREL FORUM . lran'la Gaz Krizi . . Onlenebilir mi? Başka Ne Yapılabilir? Özkan Ağış Doğal Gaz Dergisi Yayın Danışmanı İran'ın Satacak Gazı Var mı? İran'daki inşaat ve montaj işlerinin teklif görüşmeleri için 1990-1998 arasında defalarca İran'a gittim. İran'ın güney batı bölgesindeki Ahvaz petrol ve gaz yatakları havzalarını günlerce inceledim. O günlerde müteahhit olarak ilgi odağımız olan petrokimya, rafineri ve pipeline tesislerini dolaştım. İlgililerle ve yetkililerle görüştüm ve konuştum. Bütün bu araştırmalardan çıkan sonuç şuydu: İran'ın gazı çok (28 trilyon m3) ancak yeraltında. Bu kapasiteye göre üretimi düşük. O yıllarda80 bcm'di. Bu miktarın yarısını petrol kuyularına, petrol üretimini arttırmak maksadıyla basıyorlardı. Kalan yarısını da İran'ın sanayi ve konut ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanıyorlardı. Buna rağmen, İran'ı Azerbaycan üzerinden Rusya'ya bağlayan 24 inch'lik bir pipeline'la Rusya'ya o günlerde 2 bcm kadar gaz vermeye çalışıyorlardı. O miktarı bile doğru dürüst veremediler. Derken Sayın Erbakan'ın başbakanlığı sırasında İran'la, yılda 1O bcm'lik gaz satın alma ilke anlaşması imzalandı. Anlaşmanın imzalanmasından sonra, kendilerini bir ölçüde emniyete almak için komşuları Türkmenistan'la gaz satın alma anlaşması yaptılar. Bu çok yerinde bir karardı. Bize gaz vermekte sıkıştığı zaman bu hat üzerinden gaz alarak bize swap yapacak ve açığı kapatacaklardı. İran'da gaz işleri düşünüldüğü kadar kolay gitmedi. İran'ın dışa açılımı hız kesti. Yabancı şirketleri teşvik politikaları zama22 Doğal Gaz Dergisi 2008 / 132 nında oluşturulamadı ve 15 yıl içinde gaz üretimi 80 bcm'den 100 bcm'e çıktı (15 yılda %25 artış). Ayrıca Türkmenistan'la politik tartışmalar yüzünden bu ülkeden gaz ithalatı da düzgün yürümedi. Anlaşmanın imzasında12 yıl sonra İran bugün aynı durumda. Dünyanın 2 . en büyük gaz rezervlerine sahip olduğu halde bize, en çok ihtiyacımız olan kış aylarında gaz veremiyor. Bu gerçeği görerek başımızın çaresine bakmamız lazım. Durum böyleyse, "İran anlaşmasına ne gerek var" diyebilir miyiz? Mesele yıllık kapasite azlığı meselesi değil, günlük maksimum verebileceği miktar meselesidir. Yıllık10 bcm, günde ortalama 28,5 mcm demektir. İran bu ortalamayı, kendini sıkarsa tutturabilir. Ancak kış aylarında 28,5 mcm veremeyeceği için farkı yaz aylarında kapatabilir. Ancak henüz çok büyük yeraltı gaz depomuz olmadığı için (KuzeyMarmara'nın dış nda) yazın verebileceği gazı depolayamayız ve o da1O bcm'lik yıllık toplamı tutturamaz. Bu nedenle İran'la gaz anlaşmasının yürümesi ancak, büyük kapasiteli Tuz gölü yeraltı deposunun işletmeye açılmasından sonra mümkün olabilir. Doğalgaz sıkıntısı önlenemez mi? Önce, 2007 ve gelecek yılların kontrata bağlanmış arz miktarları tablosuna göz YILLAR 2007 2008 2009 2010 2015 2020 Cm3 RUSYA FEDERASYONU 6000 6000 6000 6000 o o Cm' 1. LNG (M.EREĞLİSİ) 4444 4444 4444 4444 o o CEZAYiR Cm3 1. LNG (M.EREĞLİSI) 1338 1338 1338 1338 1338 1338 NiJERYA Cm3 İRAN 9556 9556 9556 9556 9556 9556 Cm3 RUSYA FED. (İLAVE) (BATI) 8000 8000 8000 8000 8000 8000 Cm' RUSYA FED. (KARADENiZ HATIi) 1 0000 12000 14000 1 6000 16000 16000 Cm' TÜRKMENİSTAN (*) o o o o o o Cm' AZERBAYCAN 3000 5000 6600 6600 6600 6600 Sm3 TOPLAM ARZ 41621 45553 49092 51059 40791 40791 (*) :Doğalgaz alımı belirsizliğini korumaktadır Tablo 1 - Sözleşmeye BağlanmışArz Miktarları
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=