■ •■ DOĞAL GAZ DERGİSİ 1 6 1 •■ MAKALE ■ olmayan regülatör performans grafikleri görülmektedir. Regülatör performans eğrileri ölçümü ne derecede etkiler? Yukarıda da bahsettiğimiz üzere regülatör gaz ölçümünün korrektörle düzelmeyen noktalarında regülatör çıkış basınç değeri doğrudan basınç düzeltmesi olarak kullanılır. Dolayısı ile bu noktada yapılan ölçümün sağlıklı olması regülatör çıkış basıncının ne kadar doğru ölçüm yapmasıyla doğrudan etkilenir. 300 mbar çıkışa sahip regülatörleri için çıkış basınçlarındaki her 13 mbar lık değişim yaklaşık %1 ölçme hatası anlamına gelir. Bunun yanında yine yukarıda örnek regülatör özelliklerinde verildiği gibi bir regülatörde kilitleme basıncı(yada kapama basıncı) doğruluk sınıfı basıncından daha yüksek bir basınçtır. Gaz tüketim gereksinimlerine uygun olmayan projelendirmelerde; örneğin düşük tüketimli noktalarda en yüksek debi değeri yüksek regülatörlerin kullanılması kilitleme basınç bölgesinin geniş bir band olması anlamına gelecektir. Bu ise regülatörün düşük debilerde yüksek çıkış basıncında basınç sağlaması ile eş anlamlıdır. Yüksek çıkış basıncının ölçüme kayıp olarak yansıdığını belirtmiştik. uygun regülatörlerin kullanılması. Bu açıdan bakıldığında düşük tüketimli noktalarda yüksek kapasiteli regülatörlerin kullanımı sakıncalıdır. Regülatör düşük debilerde daha yüksek çıkış basıncı sağlama eğilimindedir. Servis regülatörlerinin tüketime göre doğru seçimi başka bir açıdan da önem taşır; bu regülatörler aşırı akış durumunda akışı kesme gibi bir görevi de yerine getirir. Eğer düşük tüketimli bir yere yüksek kapasiteli bir regülatör seçilirse burada aşırı akış sebebiyle gazın kesilmesi gereken bir akışta regülatör gazı kesmez, güvenli olmayan bir akış meydana gelir. Örneğin 25 m3/h gerekli bir tüketim noktasında yaklaşık 35 m3/h debilerden sonra akış regülatör kapama sistemiyle kesilir. Aynı tüketime 50 m3/h regülatör seçildiğini düşünelim. Bu durumda akışın kesilmesi yaklaşık 75 m3/h civarında gerçekleşecektir. Regülatör sonrası bir hat noktasında bir hasar durumunda akışın kesilmesi gereken bir yerde hala akış devam edecektir. 2. TS 10624 standardına göre regülatörün çıkış basıncı ayarlaması yapıldıktan sonra ayar mekanizmasının tekrar ayar yapılamayacak biçimde kapatılması gerekliliği mevcuttur. Bu kapsam dışında Sonuç; Ne yapılmalıdır? Nelekullanılan regülatörlerde ise bu re dikkat edilmelidir ? şart aranmaz. Bu durum çıkış baBütün bu açıklamalardan sonra sıncı ayarlanabilen regülatörlerin sağlıklı bir ölçüm için regülatör çıkış basınçlarının değiştirilmesine kullanımında aşağıdaki hususlara imkan sağlamaktadır. Bu açıdan dikkat edilmesi önemli hale gel- düşünüldüğünde ayarlama yamektedir: pılabilen regülatörler dışarıdan 1. Projelendirme aşamasında regü- yapılabilecek müdahalelere karşı latör seçimi yapılırken kullanım damgalama vb. gibi önlemleri geyerinin(tüketim noktasının) şart- rekli kılmaktadır. !arının dikkate alınarak regülatör 3. Doğrudan ölçüm yapan ve fatutespitinin yapılması ve bu şartlara ralandırmaya esas teşkil ölçüm 40 Doğal Gaz Dergisi Mart/ March 2011 ■ ■ 300 mbar çıkışa sahip regülatörleri için çıkış basınçları ndaki her 13 mbar lık değişim %1 ölçme hatası anlamına gelir. Bu hatanın önlenmesine yönelik olarak tedbirler alınmalıdır. ■• cihazları(sayaç gibi) 3516 sayılı ölçüler ve ayar kanunu çerçevesinde kalibrasyona ve muayeneye tabidir. Bu kalibrasyon ve muayene bir dizi akreditasyon, denetim, kontrol faaliyetini kapsar. Bu kapsamda her sayaç birebir ölçüm ve muayeneden sonra piyasaya arzedilir. Hatta bir sayacın kalibrasyonun yapıldığı referans cihaz da bu muayeneye tabidir. Bunun yanında doğrudan ölçüm yapmayan fakat ölçüme dolaylı etkisi olan bir regülatör için bu tarzda bir denetim sözkonusu değildir. Böyle bir sistematik denetimin olmadığı bir alanda regülatörlerin ölçüm kalitesinin iyi olması regülatör tedarik eden kişi/kuruluşa kalmaktadır. Bu açılardan bakıldığında, regülatör ölçümlerinin sağlıklı yapılması için regülatörlerin numune bazında performans testlerinin yapılması, imalatçı ölçüm cihazlarının karşılaştırmalı kontrolü gibi faaliyetler yararlı olacaktır. Kaynakça: 1. TS EN334 GazBasınç Regülatörleri -Giriş Basıncı 100 Bar'a kadar olan TSE 2. Basınç Regülatörleri Gaz De France 3. TS 10624 Gaz regülatörleri -yanıcı gazlar(doğalgaz, havagazı ve LPG) için TSE giriş basıncı 0,4MP'a (4 bar)'a kadar■
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=