32 ENERJİ & DOĞALGAZ • TEMMUZ - AĞUSTOS / 2026 MAKALE Normal işletim koşullarında AVR, jeneratörün uyartımını kontrol ederek terminal gerilimini genellikle jeneratör uçlarında ölçülen sabit bir seviyede tutar. Ancak, şebekede veya santral içinde bir bozucu etki meydana geldiğinde, özellikle 0.7–2.0 Hz aralığında düşük frekanslı aktif güç salınımları oluşabilir. Bu salınımlar PSS tarafından algılandığında, düzgün çalışan bir PSS, genellikle 2 ila 10 saniye süresince AVR referansına ek bir dengeleyici sinyal sağlar. Bu süre zarfında AVR, gerilimi sıkı bir şekilde regüle etmez; bunun yerine PSS için bir doğrulayıcı olarak çalışır ve aktif güç salınımlarının ve rotor açısı sapmalarının hızlı bir şekilde sönümlenmesine katkıda bulunur. Bu çalışma modunda, gerilim regülasyonu yerine güç salınımlarının sönümlenmesi öncelik kazanır. Salınımlar yeterince sönümlendiğinde, PSS çıkış sinyali sıfıra döner ve AVR normal gerilim kontrol işlevine geri döner. PSS aktif olduğu sürece—yani AVR referansına ek sinyal enjekte ettiği durumlarda—AVR’nin klasik anlamda birincil gerilim regülasyon işlevini yerine getiremeyeceği unutulmamalıdır. C. Önemi PSS, küçük sinyal kararlılığını iyileştirir ve aksi takdirde sistem kararsızlığına yol açabilecek sürekli salınımları önler. V. TORSIYONEL ETKI A. Tanım Torsiyonel etki, türbin-jeneratör ünitelerinin mil sisteminde meydana gelen ve farklı mil bölümlerinin birbirine göre burulmasına neden olan salınımlı hareketi ifade eder. B. Nedenler Torsiyonel etkiler genellikle aşağıdaki durumlarla bağlantılıdır: • Elektriksel bozucu etkiler • Alt senkron rezonans (SSR) • Seri kompanzasyonlu iletim sistemleri C. Etkiler Kontrolsüz torsiyonel salınımlar şunlara yol açabilir: • Mekanik yorulma • Mil hasarı veya kırılması • Ekipman ömründe azalma D. Azaltma Yöntemleri Azaltma teknikleri arasında sistem sönümleme kontrolleri, güç sistemi stabilizatörleri, koruma röleleri ve kompanzasyon sistemlerinin dikkatli tasarımı yer alır. VI. SENKRON KOMPANSATÖRLER A. Tanım Senkron kompansatör, dönen kütlesi sayesinde gerekli atalet katkısını sağlayan ve aynı zamanda reaktif güç üretebilen veya tüketebilen bir jeneratör kullanır. Bu jeneratör, bir transformatör aracılığıyla iletim şebekesine bağlanır ve statik bir frekans dönüştürücü ile çalıştırılır. İşletme hızına ulaşıldığında jeneratör şebekeyle senkronize edilir ve yüksüz bir senkron motor gibi davranarak iletim şebekesine reaktif güç, kısa devre gücü ve atalet sağlar. Senkron kompansatörlere olan ihtiyacı artıran başlıca etkenler arasında, senkron üretim makinelerinin rüzgâr ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarıyla değiştirilmesi ve üretim ile tüketim arasındaki mesafelerin artması yer almaktadır. B. Fonksiyonlar Başlıca işlevleri şunlardır: • Gerilim regülasyonu • Reaktif güç kompanzasyonu • Sistem ataletine katkı • Kısa devre gücünün artırılması
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=