'-J DOGAL GAZLI VE MAZOTLU iSi • • • ■ 1 URETIM TESiSLERiNDE NOx OLUŞUMU • • AZALTMA TEKNOLOJiLERi Haldun DURUKAN 1955 yılında Ankara'da doğdu. 1 981 'de O.D.T.Ü. Makine Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. 1981-1986 tarihleri arasında Koç Holding Ar-Ge Merkezi'nde Proje Mühendisi olarak çalıştı. 1986 yılında bir süre Garanti İnşaarta Suudi Arabistan'da Holiday lnn Hotel' inln inşaatında bulundu. Daha sonra yeniden Koç Holding Arge Merkezine dönen DURUKAN, bourada Proje Koordinatörlüğü ve Enerji Bölümü Müdür Yardımcrlrğı görevlerinde bulundu. Halen Türk Demlrdöküm A.Ş . 'de Teknik Pazarlama Müdürü oıorak çalışmaktadır. TECHNOLOG/ES FOR REDUCTION OF NITROGEN OXIDES FORMAT/ON FOR 0/L AND GASFIRING HEATPRODUC/NG PLANTS Abstract: NO, formofion is o very lmportant problem espec/a//y in industrial areas. in these years many plants wifh sma/1 NO,va/ues have been estab/lshed in Switze land. The most important factor in NO, formol/on r is thermal effects, and can be reduced by /he fol/owing m- ethods. Sending the smoke back to /he burner -Prov/ding burning at two steps in the head of burner. As o resu/f ofNO,reducing studies varios NO,va/ues are get dependlng on the varlables. The besi values are gel as 100-120 mg NO2in 3 % oxygen and in harmonious boller-burner combinafions. So it is possible to establish /ow NO, produclng systems. But the sa/es of /his system can on/y be realized in areas wifh rela/ed restrictions because of its h/gh price. Özet: Hava kirliliği açısından NO, oluşumu, özellikle sanayi bölgelerinde en büyük problemi teşkil etmektedir. Özellikle İsviçre'de, son yıllarda düşük NO,değerleri elde edilen işletmeler kurulmuştur. NO,oluşumunun en önemli etkeni ısıl (Zeldovich) faktördür ve aşağıdaki metotlarla azaltılabilmektedir: -Duman gazının brülöre geri döndürülmesi, -Brülör başlığında iki kademeli yanı ş sağlanması. NO, 'i azaltma yönünde yapılan çalışmalar neticesinde değişkenlere bağımlı olarak, çeşitli NO,değerleri alınmış ve en iyi değerlere % 3 oksijende 100-120 mg NO,olarak birbirine uyumlu kazan-brülör kombinasyonlarında ulaşılmıştır. Sonuç olarak, düşük NO, üreten sistemler kurmak teknik olarak mümkün olmaktadır; fakat sistemin satışı yüksek fiyatı nedeniyle sadece ilgili sı nırlamaların konduğu bölgelerde yapı labilmektedir. 1 .GİRİŞ: Yakma tekniğinde son yıllarda kaydedilen gelişmeler, yanma veriminin iyileştirilmesi üzerine konsantre olmuştur. Daha ciddi bir çevre koruma bilincinin uyanması ile birlikte, yanış esnasında oluşan zararlı emisyonu en aza indirgemek için büyük çaba sarfedilmektedir. Böylece son 15 yıl içinde zararlı emisyonun azaltılmasına paralel olarak, termik kayıplar da DOGAL GAZ DERGiSİ SAYI. 29 82 % 30 oranında azaltılmıştır; ancak buna rağmen, çevreye yayılan azot oksiclerinde bir artış kaydedilmiştir. Bunlar daha birkaç yıl öncesine kadar sadece hatırı sayılır masraflar yapılarak geliştirilen ölçüm teknikleri ile saptanabilmekte ve bu sebepten dolayı büyük ölçüde ihmal edilmekteydi. Sanayi bölgeleri ve yoğun yerleşim merkezlerinin çevresinde son yıllarda görülen NO, derişikliği endişe ile karşılanmakta ve emisyon sınırlarının tayini bakımından yeni yasal düzenlemelere gidilmesi zorunlu olmaktadır. 2.NO ÜRETİMİ Yanma esnasında oluşan azot oksidin, % 9598'i NO, % 2-S'i NO , 'dir. Azot oksidin bu iki şekli (NO, olarak tanımlanır) duman gazları içindeatmosferekarışmaktadır. NO molekülleri oldukçadeğişkenkarakterli olup, duman gazları veya atmosfer içinde N01 'e dönüşürler. Bu yüzden NO, derişikliği NO, cinsinden vermek mantıklı bir yaklaşım olmaktadır. Yanış esnasında NO, oluşum biçimlerine bir göz atılır ise; a) Hızlı NO, üretimi, genelde yakıt/hava oranının zengin olduğu bölgelerde (yanmakta olan motorin zerreciğinden ve oksijenin az olduğu yerlerde) beklenmektedir. Bu da yakıtın buharlaştığı ve yanışın kademeli olduğu çevre mevzuatına uygun brülörlerde elde edilen düşük NO,değerlerini açıklamaktadır. b) Bileşik NO,, sıvı yakıtın organik olacak içerdiği bileşik azot, yanma esnasında büyük oranda azot monokside dönüşmektedir. c) Isıl NO , (Zeldovich faktörü), 1200 C0'nin üzerindeki yanış sıcaklığında havadaki oksijen ve azot NO oluşcuracak şekilde birleşir. Bu proses aşağıdaki değişkenlerden etkilenir: -Alev bölgesindeki sıcak mahallerin sıcaklığı. -1200 "C'nin üzerinde NO, üretim hızı Şekil 1 'de görüldüğü gibi hızla artmaktadır. 2000 0 C'de pik değerine ulaştıktan sonra, NO
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=