:, ..... yapan devler önümiizdeki yıllarda beklenen elekrrik enerjisi sıkıntısına paralel olarak kojenerasyon tesislerinin kurulmasını desceklemekcedir. Bu tesisler için saJ!lanan teşvikler ve hacra kendi kullanımı haricinde sarış hakkı için düzenlemeler yarırımc ı yı özendiren redbirlerdir. Dil!er bürlin yarırımlarda olduğu gibi kojenerasyon tesisleri de konjonkrürel gelişimlere bağımlıdır. Bilhassa birincil enerjinin ve üretilen enerjinin bfrim maliyederi ile ithal ünirelerin fıyannı belirleyen döviz kurları kojenerasyon resislerinin fızibiliresini erkilemekredirler. Geçtiğimiz bir yıl içerisinde Temmuz 93-Temmuz 94 zaman aralığında birincil enerji doğal gaz remin fiyatı 2,57 misli artarken, ürerilen enerji elektrik remin fiyatı 2.88 misli artmıştır. Bu arrış oranları mukayesesi kojenerasyon sisremleri fizibiliresi için olumlu görünmekle beraber Ocak/94 döviz kuru artışları ile ithal girdilerdeki maliyer yükselmeleri bir sene önce 2-3 yıl arasında olan yarırım geri ödeme sürelerini 4-5 yıl seviyelerine çıkarmıştır. Burada devletin teşvik konusundaki yardımları yanında yarırımcılar düzenlemelerde belirtilen prodüktörler ve oroprodükrörler içiıı %30'luk ve % l 7'1ik oranların değişmeyeceğine dair garanti isremekredirler. Biraz önce Özcan Bc}''in de belirttiği gibi veyahurra hesaplama sistemini görmek isremekredirler. Her ne kadar bugünki.i konjonkrürel durum olumsuz yatırım şarrları ihtivaersede "En pahalı enerji olmayan enerjidir" prensibi ile enerji sorununa yaklaşan sanayicinin kojenerasyon konusuna ilgisi devam ermekredir. Kojenerasyon kelimesi dilimize BirleşikIsı-Güç sisremleri şeklinde talihli bir biçimde yerleşmiş olmasına rağmen maalesef yanlış bir şekilde sistemin en önemli ünitesi olan moror rüm sistem ile eşdeğer nırulmakra ve sistem seçimindeki kriterler sadece motor cipleri üzerine yoğun laşmaktadır. Kojenerasyon resisi moror, jenerarc5r, sıcaklık değiştirici üniteler, şair tesisleri ve bürün bu komponentleri büri.inleşririp denerim altında ruran otomasyondan oluşan bir sistemdir. Bu nedenle sistem planlamasından en pahalı kompononc olan moror sadece sisteminin bir parçası olarak görülmeli ve elekrrik enerjisi ile sıcaklık Ureriminin oprimize edilmesinde komponenrlerarasındaki uyum, sistemin gi.ivenlj_l}i ve süreklili~i resis yaklaşımı ile planlanmalıdır. lşre bu yüzd"en moror da dahil olmak üzere komponenrlerin seçimini ve birbirine uyumunu subjekrif kararlardan sakınmak i.izere bir moror firmasına de~il planlayıcı bir fırmaya yaprırmak ve çeşidi alrer0atiflerden en uygununu seçmek yatırımcı için daha yararlı olacakcır. Planlama safhasında dikkaredilmesi gereken hususlar şunlardır. 1. Kojenerasyon kapasitesini belirlemede birinci derecede işletmenin elektrik tüketimi esas alınmalı ve arık sıcaklık kullanımı da dikkare alınarak bu kapasite de orraya çıkan arık ısının camamını kullanılmaya tesisin arıl kalma zamanını minimuma indirmeye çalışılmalıdır. 2. Tesisre ünite sayısını belirlerken giinliik elektrik enerjisi rükedm eğrisinden yararlanılarak mümkünse her bir Unireyi % l00'e yakın çalıştıracak ünite sayısı tespit edilmeli ve yedekleme durumu dikkare alınmalıdır. 3. Moror seçiminde birincil yakıtın hangi oranda elekcrik enerjisine çevrildiği ve arık ısının hangi sıcaklık seviyesine çevrildiği ve arık ısının hangi sıcaklık seviyesinde istendiği önemlidir. Her ne kadar işlermeler 10 senelik bir ekonomik ömür perspektifi içerisinde yatırımı değerlendirseler de motorun devir sayısı arttıkça aynı kapasite için ilk • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • yatırım maliyecinin azaldığını fakat ekonomik ömründe kısaldığını göz önünde bulundurmalıdırlar. 4. Moror egzoz gazındaki emisyon miktarları yönünden de değerlendirilmelidir. 5. Arık ısının maksimal kullanımı için sıcaklık deposu gibi imkanlar araşrı rılmalıdır. 6. Ti.im tesisi gözetim altında bulunduracak bir ocomasyon sisteminin varlığı ve bu sistemin gerekriğinde manuel çalışrırılabilecek şekilde seçilmesi insanların haralarını ve olağan üstü durumlardan kaynaklanan arızaları en aza indirecektir. 7. Kojenerasyon tesisinin mevcuc elektrik dağırım sisremine adapte edilmesinde gerekli güvenlik önlemlerinde mUmkün olduğunca oromasyona gidilmelidir. Teşekkür ederim. Şükrtl ELEKDAC: Sayın Bozkurr'a yönelrilecek sorular var mı? Buyrun efendim. Dinleyici: Efendim ben soru yönelrmeyeceğim. Ancak bir hususa değinmek istiyorum. Doğal gaz kullanımı yaygınlaşma aşamasında ancak bürokratik hesaplar buglin için henüz dikkate alınmamış. İmar Kanunu 1957 tarihli olup muhrelifvesilelerle bazı değişikliklere uğramıştır. Fuel-oil, mororin ve karı yakıda ısınmada inşaat ruhsarı da dayanak teşkil eden mimari projede merkezi ısırmada, bodrumda kazan dairesi gösterilerek binanın ısınma sorunu hallediliyor. Giinümüzde doğal gazla ilgili ısınmada imar mevzuarına herhangi bir ek madde ilave edilmediği gibi kar kaloriferi anlamında kombiyle reşkil edilen mimari projelerde ayrı kömürlük yeri ralepedilmekre. Nedeni sorulduğunda; ileride Rusya doğal gazını kesebilir diye bir sav ileri süriilmekcedir. Bu yer kaybı inşaat maliyetini arttırmakta ve problem yaratmaktadır. Bürün ısrarlarımıza rağmen doğal gazla ısırmada kömUrlüğün projeye katılmaması hususunda imar mevzuacıyla ilgili mercilerden bir yanır alamadık. Eğer bu konferansra bu şekilde bir karar alınırsa, İmar İskan Bakanlığı'na bu hususta bir teklifre bulunulursa, çok yaygınlaşma aşamasında olan bu mevzuu kökünden halledilir. Şükrü ELEKDAC: Teşekkür ederim efendim. Sizin de görüşlerinize zabıtlarda yer verilecektir, Biraz önce Sayın Ağabay'ın söylemiş olduğu bazı noktalar oldu ve bu bakımdan sanıyorum Sayın Koyuncu'nun yapacağı bazı açıklamalar var. Buyrun Sayın Koyuncu. Mehmet KOYUNCU: Sayın Başkan ve değerli üyeler bu panelde bizim Bakanlık olarak ne yapmak istediğimizi ve nasıl bir politika izlediğimizi açıklama fırsarı verdiğiniz için çok reşekklir ediyorum. Şimdi bir defa oroprodiikrörle kojenerasyonun aynı şey olmadığını orraya koymamız lazım. Oroprodükrör olarak kullanılacak kojenerasyon projelerini gerçekleştirmek için iki ana hususun yerine getirilmesi gerek. Bunlardan ilki projenin teknik ve ekonomik yapılabilirliği. Diğeri ise işlerme güvenilirliğidir. Şebekeyle bağlanrısının doğru olması ve merkezi sisteme uyum sağlaması lazım. Projeler bu açıdan ele alındığında resisin elekrrik enerjisinin iirerim sistemlerinden yararlanılarak karşılanması tesislerin elektrik enerjisinin remini açısından ram bir güvenilirlik sağlayacaktır. Eğer kendi sisteminizde bir arıza çıkarsa enrerkonnekre sisteminden çekme şansınız var. Projenin ikinci unsuru ise kurulacak tesislerin ekonomik açıdan yapılabilir olması. Bizim yönermeliklerimizdeki unsurlara uyan biçimde bize takdim edeceksiniz. Biz bunun ekonomik yapılabilirliğine bakacağız ve "bu tesis olur" veya "olmaz" diyeceğiz . Tesisler de birleşik elekrrik-ısı kojenerasyon sistemleri kurulması mecburi çünkü elekrriğin maliyeri TED AŞ gibi kuruluşlardan sarın alınan elekrriklerden oldukça dlişiik olacak. Sanayinin ana girdisi elektriktir, dolayısıyla elektrik ne kadar ucuz olursa rekabec şansı o kadar arrar. Onun için ucuz elektriği kendilerinin iiretmelerini biz de teşvik ediyoruz. Arkadaşım sermaye yapısıyla ilgili problem var dedi. Otoprodükröri.in ana amacı kendi enerjisini ürermek. Ticaretini yapacağım diyorsan onun başka bir yöntemi var. Üretim tesisi şirketi kurarsın, bizden izin alırsın ve ticaretini yaparsın. O zaman istersen yabancı sermaye sokabilirsin. O senin problemin. Üzerinde çalışrığımız yeni yönetmeliği ilgili kuruluşlara göndereceğiz, düşüncelerin i alacağız daha sonra da düzeltmeyi yapıp herkesin iizerinde murabakar sağladığı bir yönermeliği orraya koyacağız. Ondan sonra da uygulamaya geçeceğiz. Hold ingler kendi biinyesindeki şirkecler için tek biroroprodUkcör şirketi kurabilir ve onlara oradan gönderebilirler. Şöyle de olabilir; aynı holding bünyesinde olmayan iki rane fabrika aynı amaçlı kullanmak i.izere bir oroprodiiktör sisremi kurabilirler. Gelelim doğal gaz sorusuna, TUrkiye'nin gazı kesilmediği mUdderçe biz kimsenin gazını kesmeyiz onu da size söyleyeyim. Çok reşekkllr ederim, Şükrü ELEKDAC: Çok teşekkür ediyorum Sayın Koyuncu. Sayın Koyuncu bize Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın eğilimlerini açık kalplilikle yansırrı. Gördüğünliz gibi görüşler değişime açık. Sayın Ağabay sorduğunuz suallere cevaplar aldınız mı? Eksik olan hususlar nelerdir? Ben sizden onları belirtmenizi rica edeceğim. Buyrun Sayın Ağabay. Ôzcan ACABAY: Teşekkürler Sayın Başkan. Mehmer Bey'e de özellikle reşekkür ederim. Bizim sorul a rımızı büyük ölçi.ide yanırladılar. Şimdi benim şöyle bir endişem var. Tabii ki biliyoruz doğal gaz ithal ediliyor. Ama en azından dolar bazında uzun vadede bir fiyar verilebilmeli. Veya bu fiyarın nasıl oluşrnğu bilinmeli ki ilerideki bir rakım değişmeler bu fi yarı nasıl etkileyecek rahmin edilebilsin. Çlinkü siz doğal gaza bağlı olarak bir kojenerasyon siscemi veya oroprodiiktör kurduğunuz zaman bu 20-25 yıllık bir yatırım ve fiyatını bir şekilde rahmin edemediğinizde yaptığınız hesap varsayımdan öteye gidemeY.ecekrir. Bir de şu konu var. Ti.irkiye'nin sorunu enerjiyi daha verimli kullanmaksa i.içUncü bir şirketin bunu oroprodükrör grubunda mı yaptı!tı yoksa BOT veya yap-işler şeklinde mi yaprığı o kadar önemli mi acaba? Şükrü ELEKDAC: Buyrun Sayın Koyuncu. Mehmer KOYUNCU: Şimdi Sayın ACABAY'ın söyledikleri bir sanayici ve ticarer erbabı olarak dogru. Biz şunu diyoruz; oroprodükcörlük sisteminde birind planda amaç enerji. Sizin dediğiniz sistemi uygulayabilmek için BOO dediğimiz yani yap-işlersahip ol sistemini uygulamak gerekli. Sen kendin yap-işler-sahip ol nerede kullanırsan kullan beni ilgilendirmiyor. Ben o zaman pazarlıkla senin elekrriğini sarın alacağım. Halk da seninle karşı karşıya gelecek ve rekabere açacağım orramı. Rekabere açrığım zaman da herkes istediği yerden istediği şekilde enerjisini alsın. O sistemin önünü açrık, kuracağız. John MADDOX: 3096 sayılı yasadan anladığım kadarıyla birkaç kişi birkaç sanayici birarayagelebilir ve bir oroprodükcör grubu kurabilir. Ve bunlar kendileri aynı zamanda cükecicidirler. Kendileri için elekrrik üretirler yasa bunu öngöriiyor fakat yasa başka şeyi de öngöri.iyor. Yasa ever iki rane sanayi kuruluşu bir arayage ldi bunların ikisinin de fabrikası var kendi fabrikaları için üretecekler. Fakat acaba bir üçüncü şahsı bir iicüncU şirketi kendi yanlarına ortak olarak alamazlar mı? Türk veya yabancı. Mehmet KOYUNCU: Buna şu anda bir engel yok. Tabii ki alabilirler ancak yine dediğim gibi yönermelikler çerçevesinde belli koşulları vardır. Aynı amaçlı iirecim tesisleri olacak. Şimdi şunu söylemek isriyorum. 2 tane iplik fabrikası var. Bunların hem buhar hem elektrik ihtiyacı var. Bunlar orrak bir resis kurabilirler. Ancak hemen yanlarında (D DOĞAL GAZ DERGİSİ SAYI 36
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=