. Makale · Henüz çevre bilincinin tam oluşmadığı ülkemizde, LPG yakıtının egzos emisyonlarının düşük olmasının seçimde bir kriter olarak etkin rol oynadığı görüşü çok kuwetli değildir. Bu çalışmada, LPG gazının alternatif yakıt olarak seçilebilecek diğer yakıtlarla karşılaştırmaları verilmiş ve bu yakıtın kullanımı ile gelen bazı sorunlar üzerinde durulmuştur. ALTERNATİF YAKITLAR İçten yanmalı motorlarda, özellikle kıvılcım ateşlemeli motorlarda motor performansı ve emisyonlar yönünden yakıtların özellikleri önem taşımaktadır. Kullanılan yakıtın kolaylıkla buharlaşabilmesi, havayla kısa sürede karışabilmesi ve birim hacimde yüksek enerji sağlayabilmesinin yanında tutuşma özellikleri, laminer yanma hızının uygunluğu v.b özellikler önemlidir. Ülkemizde otomotiv yakıtı olarak kullanılacak LPG'nin özellikleri ve testleri ile ilgili olarak standartlar mevcuttur [7]. Fakat henüz özel otomotiv gazı üretimi yapılmamakta olup, sanayide ve konutlarda kullanılan LPG gazları dönüşüm yapılmış taşıtlarda da kullanılmaktadır. Bu ela ülkemizde kullanılan ve %30 propan, %70 bütan'dan oluşan LPG olmaktadır. Avrupa ülkelerinde ve Amarika ile Kanacla'da bu oranlar genellikle propan gazının ağırlıklı olduğu oranlar olmakla birlikte İtalya, Fransa, Yunanistan ve İspanya gibi Akdeniz ülkelerinde de yaklaşık ülkemizdeki oranlardaki gaz karışımları kullanılmaktadır [8]. Günümüzde bir çok ülkede kullanılan LPG yakıtlarda, gazın karışım oranları mevsim özelliklerine göre değiştirilerek kullanılmaktadır. Tablo. 2 ile kıvılcım ateşlemeli motorlarda, alternatif yakıt olarak kullanılan bazı yakıtlar karşılaştırılmıştır [7, 8, 9]. Bu tabloda LPG yerine propan ve bütan gazlarının özellikleri verilmiştir. LPG için hesap yapılmak istenirse, gazın birleşimindeki mol oranları kullanılarak LPG karışımının özellikleri bulunabilir. Özellikler I Yakıtlar Propan Bütan Yakıt Tankında Fiziksel Hali Sıvı Sıvı Yakıtın Yakıt Tankı içinde 28.0 32.0 Yaklaşık Ağırlığı (kg) Tank içindeki yakıtın birim 25.2 24.6 hacimdeki enerjisi (Mj/lt) Propan gazı ile benzinin özellikleri karşılaştırılacak olursa, Tablo. 1 'den ele görüldüğü gibi propan yaklaşık %8 oranında daha fazla yanma havasına ihtiyaç duymakta, buna karşılık alt ısıl değeri yaklaşık %7 daha fazla olmaktadır. Etanol ve Metanol yapılarında oksijen bulunmasından dolayı alt ısıl değerleri düşük olup, yanması için gerekli hava oranı da düşüktür. Doyma sıcaklığında, Propan, benzine nazaran daha fazla buharlaşma ısısı gerektirmesine rağmen, silindire giriş şartlarında buhar fazındadır. Alkol türevi yakatıların ise buharlaşma sıcaklıkları ve ısıları yüksektir. Tabloda verilen bütün yakıtların laminer yanma hızları ve stokiyometrik oranda, birim hacimde verdikleri kimyasal enerjileri birbirlerine yakındır. Bu olay yakıtların yanmaları sonucu verdikleri gücün birbirine yakın seviyelerde ve silindir içerisindeki yanma proseslerinin birbirleri ile karşılaştırılabilir olduğunu göstermektedir. Tablo. 2 ile verilen motor oktan sayılarından ela görüldüğü gibi, gaz yakıtların oktan sayıları benzine nazaran daha fazladır. Bilindiği gibi yüksek oktan numaraları, motorun yüksek sıkıştırma oranları ile herhangi bir_vuruntu oluşmadan çalışabilmesinde faydalıdır. Böylece motordan daha yüksek güç ve dolayısıyla yakıt ekonomisi sağlanabilir. Gaz yakıtların standart atmosfer şartları altında tutuşması için gerekli enerjisi de, benzine nazaran daha az olmaktadır. Yakıt seçiminde ikinci bir faktör de yakıtın depolanması, bulunabilirliği, sürekliliği ve güvenilirliği olmaktadır. Alternatif yakıtlar için depolanma özellikleri ise Tablo. 3 ile karşılaştırmalı olarak verilmektedir. Tablo. 2 de, propanın alt ısıl değerinin benzine nazaran daha fazla olduğu gösterilmektedir. Fakat sıvı halde propanın yoğunluğu, benzine nazaran azaldığı için yakıttankı içerisinde bulunan yakıt bazında birim hacimde enerji miktarı azalmaktadır. Bu da taşıtlarda benzin miktarına eşdeğer gaz depolanması için daha fazla bir hacim gerektirmektedir. Diğer yakıtların tank içerisindeki enerji seviyeleri daha da düşmektedir. Benzin Doğal Gaz Metanol Etanol Sıvı Gaz Sıvı Sıvı 38.4 9.5 18.8 24.6 35.5 6.0 17.8 23.3 Tablo. 3 Alternatif Yakıtların Depolanma Özellikleri Doğol Gaz Dergisi 107 E lül-Ekim'97 Sa ı 52
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=