Makale LPG gazı normal şartlar altında depolanan, uçucu bir sıvılaştırılmış hidrokarbondur. Üzerindeki basınç kaldırıldığında hava ile hacimsel olarak %2-%9 oranında karışımlarda yanıcı özellikte bir gaz haline gelir. Aynı zamanda düşük buharlaşma sıcaklığı nedeni ile sıvı gazın insan vücudu ile teması sonucunda ciddi deri yanıklarına neden olmaktadır. Ayrıca gaz buharının teneffüsünden de sakınılmalıdır. LPG kullanımında sağlık yönünden de dikkatli olunmalıdır. MOTORLU TAŞITlARDA KULlANllAN LPG SİSTEMLERİ LPG yakıtının kullanıldığı sistemler, genel olarak üç grup altında toplanmaktadır. Bunlar, a. Karbüratörlü motorlar üzerinde kullanılan 1. Kuşak Sistemler, b. Enjeksiyon sistemli taşıtlarda kullanılan ve sistemde mevcut bir lambda sensörü sayesinde gaz miktarını kontrol eden 2. Kuşak Sistemler, c. LPG yakıtını emme sübabının üzerine püskürterek daha iyi bir motor performansı sağlayan, çok noktalı LPG enjeksiyonu olarak da adlandırılan 3. Kuşak Sistemler. Günümüzde LPG kullanılabilen taşıt üretimi TOFAŞ otomobil fabrikası tarafından yapılmaktadır. Bunun dışında LPG kullanan taşıtlar, mevcut motorları üzerinde, benzin motorlu taşıtların LPG ile çalışabilmesini sağlayan dönüşüm sistemleri kullanılmaktadır. Bu dönüşümü uygulatan taşıt sahiplerinin büyük bölümünü ticari taşıt sahipleri oluşturmaktadır. Bu dönüşüm sistemleri genellikle karbüratörlü motorlar üzerinde uygulanmakta olup, sistemi oluşturan parçalar şu şekilde sıralanabilir: a. LPG tankı ve tank üzerine monte edilmiş durumda olan valf sistemi, b. Yüksek basınçlı gaz taşıma borusu, c. Dışarıdan LPG doldurma ağzı, d. Buharlaştırıcı-basınç regülatörü, bulunan yakıt seçici ve gaz miktarı göstergesi bulunmaktadır. Yukarıda belirtilen parçaların bağlantılarının ve kontrollerinin büyük bir titizlikle yapılması gereklidir. LPG KULLANIMI NIN MOTOR PERFORMANS! VE EMİSYONlARA ETKİSİ Özellikle LPG kullanımı için üretilen motorlu taşıtlarda, benzin yerine LPG kullanımının ekonomik avatajları olduğu yapılan çalışmalarda belirlenmiştir. Dolayısıyla LPG dönüşümü yapan bir aracın karlılık noktası hesapları da yapılmış ve kullanılan sistemlerin kendilerini amorti etme süreleri de belirlenmiştir (1 O, 11 ]. LPG kullanımının özellikle CO emisyonlarında, benzine nazaran büyük düşüşler sağladığı, Nüx ve HC emisyonlarında da CO emisyonunda olduğu kadar olmasa da bir düşüş sağladığı yapılan çalışmalarda belirtilmektedir (9, 1 1 ] . Emisyonlarda sağlanan azalmanın yanında motor performansları yönünden, özellikle karbüratörlü motorlarda yapılan dönüşümlerde %5-1 O mertebelerinde bir düşüş görülmüş, bu düşüş LPG püskürtme sistemlerinin kullanılması ile kısmen bertaraf edilmiştir. LPG kullanımının getirdiği avantajların yanında, gazın yağlama üzerinde yarattığı etkilerve motor ömrüne olabilecek olumsuz etkilerin de dönüşümlerde göz önünde tutulması gereklidir. TAŞITlARDA LPG KUllANIMLARININ GETİRDİKLERİ Taşıtlarda LPG kullanımına yönelimin artması ile birlikte gelecek zaman içerisinde meydana çıkabilecek sorunların önlenmesi için yapılması gereken çalışmalar olup, bu çalışmaların bir an önce başlatılması ve bazı konularda yasal düzenlemelerin getirilmesi zorunludur. Bu konuları aşağıdaki şekilde ana gruplara ayırmak mümkündür: a. İthal edilen LPG dönüşüm sistemlerinin; i- Ülkemizde üretilen ve kullanılan araçlara uygunluğu, ii- Sistem güvenilirliğinin ve sürekliliğinin belirlenmesi, iii- Montajlarının usta kişiler tarafından yaptırılması, montaj e. Benzin ve LPG seçimi için selonoid valfler, emniyetinin sağlanması ve kontrolleri, f. LPG girişini ve havayla karışımını sağlayan karıştırıcı. iv- Kullanılan sistemlerin aracın performansına etkilerinin belirlenmesi. Ayrıca benzin ve LPG yakıtlarını seçmek için kullanılan ve taşıt içerisinde şoförün kolaylıkla ulaşabileceği bir noktada b. LPG dolum istasyonlarının ve fiyat politikalarının; Doğal Gaz Dergisi 108 E lul-Ekim'97 Sa ı 52
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=