1 .3. İçi Boşluklu Hazır Elemanlardan Bacalar Üstüste konulduklarında baca çerçevesinde bacaya paralel kenarlar oluşturan bu elemanlar bir öncekine göre daha gelişmiştir. 2. İki Katmanlı Bacalar Bu bacalar 60'Iı yılların ortalarından itibaren daha çok kullanılmaya başlamıştır. Burada iç duman borusu ve bunu çevreleyen bağımsız bir ikinci kabul tabakası mevcuttur. İki tabaka arasında çepeçevre bir hava boşluğu kalacak şekilde konstrükte edilebilir. Bu hava tabakası ısı ve nem yalıtımı açısından önemlidir. 3. Üç Katmanlı Bacalar 1 970'Ii yılların ortasından itibaren kullanılmaya başlanan bu üç katmanlı bacalarda; iç ve dış tabaka arasında cam yünü gibi bir ısı yalıtım malzemesi bulunmaktadır. Serbest hareketli iç katman hafif beton, şamot, seramik, süperlit, cam, plastik vs. gibi malzemelerden mamul hazır duman borusudur. Ara katman cam yünü gibi ısı yalıtım malzemesidir. Dış katman ise tek katmanlı bacalarda olduğu gibi örme tuğla, hazır hafif beton elemanlar, gaz betonu vs. gibi malzemelerden yapılabilmektedir. 4. Metal Bacalar Genellikle paslanmaz çelik veya aluminyumdan yapılan bu bacalar iki şekilde olabilir: 4.1. Yukarıda tarif edilen çok katmanlı bacalarda sadece iç borunun metal olması hali. 4.2. İç ve dış katmanın metal, arada ısı yalıtımı olması hali. 2. BACA HESABI Doğal çekişli bacaların hesabı, gerekli baca yüksekliği ve kesitinin belirlenmesi anlamına gelir. Burada söz konusu olan kesit net baca kesiti olup, baca konstrüksiyonunda sıva vs. payları göz önüne alınmalıdır. Baca yüksekliği ise efektif yükseklik olup, duman kanalının bacaya bağlandığı nokta ile baca şapkası arasındaki mesafedir. Tabandan kanal bağlantısına kadar olan yükseklik hesaba girmez. Modern kazanlarda baca gazı sıcaklıkları eski kazanlara göre yaklaşık %75 oranında azalmıştır(özellikle yoğuşmalı kazanlarda). Aynı şekilde baca debileri o/c,35-50 oranında azalmıştır. Duman gazları içindeki C02 oranları artmış, su buharı yoğuşma sıcaklıkları yükselmiştir. Ayrıca farklı yakıtlar, kazanlar ve brülörler ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bugün kullanılan modern kazanlar için baca hesabında basit amprik ifadeler yetersizdir. Doğal Goz Dergisi 143 Article DiN 4705 standardında modern kazanların baca hesabında kullanılabilecek son derece detaylı ve gelişmiş bir yöntem verilmektedir. Bu standardın hemen hemen birebir tercümesi şeklinde yeni bir Türk standardı taslağı da hazırlanmıştır. Bu standarda göre, kazan-bağlantı kanallı-baca sistemindeki basınç kayıpları ve ısı kayıpları hesaplanmakta ve bu durumda ortaya çıkan doğal çekişin yeterli olup olmadığına bakılmaktadır. Teorik çözüm deneme-yanılma yöntemine dayanmaktadır. Bu arada sistemin, anma yükleri dışında, düşük yüklerdeki durumu analiz edilebilmektedir. Bu yönteme göre baca hesabının elle yapılması son derece zor ve yorucudur. En iyi yol bu standarda göre hazır diyagramların birinden yararlanmaktır. Ayrıca bu yöntemin uygulanması ile ilgili Türkiye açısından bir başka engel, baca malzemeleri ile ilgili datanın eksik olmasıdır. Bu nedenle hesabı basitleştirmek üzere, aşağıda verilecek baca hesabı yönteminde bacada ısı kayıpları i hmal edilmiş ve izotermal hal dikkate alınmıştır. Hesap sadece basınç kayıplarına dayanmaktadır. Bu yol Almanya'da birçok firmanın hazırladığı baca boyutlandırma diyagramlarında da kullanılmaktadır. Hesap yöntemine göre kesitten çok daha büyük kesit seçilirse, düşük yüklerde bacanın ısıl olarak çekmeme tehlikesi vardır. Ayrıca yine büyük baca kesitlerinde 2m/s mertebesindeki hız değerinin altına ters rüzgar basıncı nedeni ile baca tepmesi olayı ortaya çıkabilir. Bulunan kesitten daha küçük bir kesit seçilmesi durumunda ise basınç kayıpları karşılanamayacağından baca çekişinde zorluklar, özellikle ilk devreye girişlerde ses ve sarsıntı halleri ile karşılanabilir. DiN 181601a göre bacada en küçük tasarım gücünde hız 0,5m/s değerinin altına kesinlikle düşmemelidir. 3. BACA KONSTRÜKSİYONU Bugüne kadar olan uygulamada baca yapımı kuralları, TS 2165 ve Enerji Bakanlığı "Enerji Tasarrufu ve lsı Yalıtım' yönetmelikleri ile sınırlı kalmıştır. Özellikle doğal gazın gündeme gelmesi ile birlikte, bacalar konusunda geniş bir standart çalışması başlatılmıştır. Doğal bacaçekişi hesaplanır, bulunan değerler (1) no'lu ana denklemde yerine koyularak eşitliğin sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir. Eşitl ik sağlanıyorsa seçilen çap uygundur. Aksi halde yeni bir çapla hesap tekrarlanır. Domestik bacalarda baca duvarlarının et kalınlığı bir tuğladan az olmamalıdır. TS 2165 bacada kullanılacak malzeme olarak yüzeyleri pürüzsüz, düzgün ve 500 °c sıcaklık farklarına dayanabilen kalıplaşmış ateş tuğlası veya superlit prefabrike elemanlar tavsiye etmektedir. Sürtünme kayıplarının azaltılması bakımından baca iç yüzeylerinin düzgünlüğü çok Eylul-Ekim'97 Sayı 52
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=