GİRİŞ Dünyanın her yerinde olduğu gibi, Türkiye'de de hükümetler, enerji üretimini geliştirmek için "özelleştirme prensipleri" ve "özel santral kurucuları" fikirlerini benimsemektedirler. İdareciler, çevre korumasına gereken önemi verirlerken yakıtı verimli kullanmaya da özen gösteriyorlar. Kojenerasyon, hem elektrik gücünü hem de ısı enerjisinin üretilmesi gerekli olan endüstriyel ve ticari bina uygulamalarında aranılan yüksek sistem verimini veren bir sistemdir. Bu yazı, kojenerasyon sistemlerinin geliştirilmesinde kullanılan pek çok teknik ve ekonomik yöntemleri inceleyecek ve kojenerasyonun değerlendirilmesinde ve kıyaslanmasında kullanılabilecek basit bir ekonomik modeli tartışacaktır. TANIMIAR Kojenerasyon, hem elektrik (veya mekanik) enerjisinin hem de ısı enerjisinin aynı sistemden beraberce üretilmesidir. Bu birliktelik (co-generation) bu iki tip enerjinin tek tek kendi başlarına ayrı yerlerde üretilmesinden daha ekonomik neticeler oluşturmaktadır. Yakıttaki tasarruf, kojenerasyon sisteminin hedefidir ve ana unsurudur. Yakıt fiyatlarının artması ile kojenerasyona olan ilgi de artmaktadır. Üretilen güç tipik olarak elektrik ise de ısı enerjisi genellikle buhardır veya fabrikalarda kullanılmak üzere sıcak gaz üretimidir. Genellikle Basit Çevrim'de çalışan yani sadece elektrik üreten bir gaz türbini, kullandığı enerjinin yaklaşık %33'ünü enerjiye çevirir. Kojenerasyon sisteminde kullanılması halinde, yani sıcak baca gazlarının buhar enerjisine dönüşümünde kullanılması halinde enerji girişinin %60'dan fazlasını elektrik ve ısı enerjisine çevirebilmektedir. Aşağıda Şekil-1 'de görüldüğü gibi, her iki senaryoda da sistem aynı enerji girişini almakta (129.4 MKJ/Saat) ve aynı elektrik enerjisini (1 O MW) üretmektedir. Ancak, kojenerasyon modelinde 150 000 kg/saat'lik 489 °C sıcaklıktaki türbin baca gazı 23.5 ton/ saat'lik bir buhar üretimi de temin etmiş olacak ve böylelikle de Atık lsı Buhar Kazanı (AIBK)'na girmekte olan gaz sıcaklığı 489 °C'den 104 °C'ye düşecektir. Doğal Gaz Dergisi 94 Article YAKIT �-+@ YAKIT KOJEN ÇEVRİMİ YAKIT : 129.4 MKJ/S ÇIKIŞ GÜCÜ : 1 O MW BUHAR : YOK BACA GAZI : 489 'C YAKIT ÇIKIŞ GÜCÜ BUHAR BACA GAZI : 129.4 MKJ/S : 10MW : 23.5 TON/S : 104 'C Şekil - 7 PNI (Prosese Giden Net lsı) deyimi, kojenerasyon sisteminin prosese temin ettiği net enerji miktarıdır. Şekil2'de gösterilen konvansiyonel kazan sistemindeki kontrol hacmine bakarsak, prosese giden Net lsı, prosese giden buhar debisi ile antalpisinin çarpımından, prosesden dönen buhar (veya kondensenin) debisi ile antalpisinin çarpımı ile kazana giren besleme suyu debisi ile antalpisinin çarpımlarının çıkartılmasından elde edilecek neticedir. Değerlendirilen ve kıyaslanan bütün sistemlerde aynı PNl'yı göz önünde tutmanın önemi, bilhassa satılan (üretilen) buharın termodinamik özellikleri değişik olduğunda ortaya çıkar. ,-----, --------� Wp,Hp 1 AIBK 1 1 L __ DÖNÜŞÜ BESLEME SUYU Wos H os R E Şekil - 2 Kojenerasyon sistemlerinin performansını ölçmede kullanılan ikinci bir deyim de GHY (Güç için Harcanan Yakıt)'tır. Bu deyim, kojenerasyon sisteminde sadece birim elektrik güç (kW) temini için gerekli olan ilave yakıt miktarı Ocak-Şubat '98 Sayı 54
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=