ı. GİRİŞ 1 960'11 yılların başında yoğun olarak Türkiye'nin gündemine giren ve vatandaşın tüketimine sunulan Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (Liquefied Petroleum Gases-LPG), hem petrol sektöründeki yeri, hem de kullanıcısı açısından, her zaman akaryakıttan ayrı olarak değerlendirilmiş ve günümüze kadar üretim-ithalat-dağıtım ve fiyatlandırma politikaları kendine özgü oluşturulmuştur. 2000 yılı itibariyle, yaklaşık %85'i ithalatla karşılanan 4 milyon tona ulaşan LPG tüketimi, toplam 30 milyon ton petrol tüketimi içindeki %13'Iük payına karşın, LPG'nin ürün özelliği, tüketici çeşitliliği ve tüketim mekanları açısından Türkiye'nin her köşesine uzanmış dağıtım ağıyla hayatımızın vazgeçilmez bir kurumu olmuştur. Yıllarca vatandaşın mutfağına giı·en enerji olması nedeniyle fiyatlandırma politikasında, geçmiş hükümetlerin yönetim tercihleri hep diğer akaryakıt ürünlerinden daha ucuz tutularak sübvansiye edilme yönünde olmuş ve gerçek fiyatının altında tüketiciye sunulmuştur. Yine akaryakıt dağıtımı halen yabancı ve yerli 1 3 şirket tarafından yapılırken LPG dağıtımı 45 şirket tarafından yürütülmektedir. Üretimi ve ithalatı büyük çoğunluğu TÜPRAŞ tarafından gerçekleştirilmektedir. Ancak bugün gelinen noktada, Petrol Sektöründe 1989 yılında başlatılan Liberasyon uygulamasının en temel ayağı olan otomatik fiyatlandırma sisteminin 1998 yılı ikinci yarısında uygulamaya girmesi, otogaz ve dökme LPG'nin hızla artış ARTICLE Tablo 1'de görüleceği üzere 1970 yılı itibariyle 218 bin ton tüketilen LPG'nin büyük kısmı rafinerilerde üretilirken sadece %33 'ü ithalatla karşılanmıştır. Ancak, son 1 O yıllık üretim-tüketim dengesine bakıldığında ithalat yıllar itibariyle artarak % 85'Ier seviyesine ulaşmıştır. Bugün TÜPRAŞ sorumluluğunda ürün arzı yürütülmekte, dağıtım şirketleri ve bayilik örgütleri ile tüketiciye paza r l a n ma ktad ır. 2000 yılı itibariyle, 30 milyon ton petrol ürünü tüketimi içinde 26 milyon ton ile %87'lık payı oluşturan akaryakıt 13 dağıtım şirketi tarafından pazarlanırken, %1 3 'Iük payı ile 4 milyon ton LPG, 45 dağıtım şirketi tarafından pazarlanmaktadır. Tablo 2'de belirtilen 45 LPG dağıtım şirketi tarafından toplam 188 bin ton depolama kapasitesi ve 15 bin ton/gün LPG dolum kapasitesi ve yaklaşık 12.850 adet bayilik örgütü ile 3,4 milyon ton ürün pazarlanmaktadır. Ürün pazar paylarına bakıldığında Aygaz (%32), İpragaz (%20), Tüpgaz (%5), Mogaz (%4), BP Gaz A.Ş. (%3) ve beş şirketten oluşan Demirören Gaz Grubu (%14) tarafından yaklaşık % 78 LPG pazarına sahip olunduğu, %22'Iik kısının ise diğer 35 şirket arasında paylaşıldığı görülmektedir. Ancak, bu şirketlerden en az 15'ine ait pazar payları sektörde yapılan yatırımların karlılık oranının tartışılabileceğini açıkça göstermektedir. LPG'nin otogaz olarak pazarlanması hakkındaki 31.10.1997 tarih eğrisi göstermesi diğer ürünlerde olduğu gibi LPG'de de yeni oluşumları ve yapılanmaları gündeme getirmiştir. Bu da sektörün, standardizasyonundan mevzuatına, ürün verimliliğinden fiyatlandırmasına ve denetim kontrol sistemine yeni yaklaşımların oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır. Tablo 1. ve 23156 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan E.T.K.B. Tebliği üzerine Tablo 3'te adı geçen şirketlerin büyük çoğunluğu, 1998 yılında bakanlık onayı alarak bayilik örgütü ve otogaz istasyonlarını daha hızlı bir şekilde oluşturmuşlardır. il. MEVCUT DURUM VE DEĞERLENDİRME 1 . LPG'nin Petrol Sektörü İçindeki Yeri Genel olarak devlet bütçesinin % 4045 mertebesinde işlem hacmi olan petrol sektörünün vergi gelirleri içindeki payı ise yaklaşık % 25'lere ulaşmaktadır. Ülke ekonomisinde bu kadar büyük rolü olan petrol sektöründe, yaklaşık 4 milyon ton mertebesinde tüketilen LPG ile ilgili bazı istatistiki bilgiler vermek istiyorum. TÜRKİYE'DE YILLAR İTİBARİYLE LPG ÜRETİM - TÜKETİM DENGESİ (1000 Ton) YILLAR ÜRETİM İTHALAT TÜKETİM % PAYI 1961 0,63 - 0,63 1965 47 47 1970 146 72 218 33 1975 371 170 541 31 1980 373 348 747 47 1985 464 454 934 49 1986 483 481 1 .024 47 1987 561 585 1 . 184 49 1988 692 618 1.336 46 1989 670 776 1.437 54 1990 676 895 1.566 57 1991 646 1.013 1 .663 61 1992 653 1 . 182 1 .826 65 1993 686 1.378 2.072 67 1994 702 1.366 2.067 66 1995 749 1.607 2.362 68 1996 778 1.710 2.489 69 1997 748 2.100 2.873 73 1998 791 2.393 3.174 75 1999 736 2599 3340 78 • 2000 551 3113 3673 85 • 1 0 aylık fiılı değerlerdır Oo{lol Gaz Oergısı 69 Mart . Nıson 2001 Sayı 73 2000 yılı sonu itibariyle, 40 LPG dağıtım şirketi, yarısı Ankara, İzmir ve İstanbul'da olmak üzere 1 35 adet otogaz istasyonu ile LPG'yi otogaz olarak pazarlamaktadır. Tablo 4 ve Tablo 5'te ise 1998 ve 2000 yıllarında, bazı büyük illerde LPG satışlarının tüplü, ısınma, sanayi, elektrik ve otogaz olarak dağılımı verilmiştir. Görüleceği üzere LPG satışlarının sektöre! dağılımı, aşağıdaki oranlarda gerçekleşmiş olup 1999 ve 2000 yıllarında, otogaz, elektrik ve ısınmada artış gözlenmektedir.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=