TEKNİK BİLGİ Kaynak Kontrol ü Türk Tesisat Mühendisleri Derneği (TTMD) İstanbul Bölge Temsilciliği tarafından 7 Nisan 2007 tarihinde, İTÜ Makina Fakültesi, Orhan Öcalgiray Konferans Salonu'nda düzenlenen, oturum başkanlığını TTMD Yön. Kur. Bşk. Hüseyin Erdem'in yaptığı, konuşmacı olarak Ahmet Can Çolakoğlu'nun katıldığı "Kaynak Tekniği ve Kontrolü" konulu seminerde yapılan sunumda "Kaynak Tekniği"nin anlatıldığı ilk bölüm 125. sayımızda yayımlanmıştır. Bu bölümde ise, "Kaynak Kontrolü" ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Kaynak kontrolü tahribatlı, tahribatsız testler şeklinde yapılmaktadır. Tahribatlı kontroller kaynak yeterlilik test parçaları, kaynakçı veya operatörü sertifikalandırması test parçalarında ya da örnekleme metoduyla saha kaynaklarında uygulanmaktadır. İlgili standartlar doğrultusunca belirtilen yerden belirtilen ölçü ve adette çekme, bükme, kırma, makro, mikro, sertlik, çentik parçaları çıkartılarak testler yapılmaktadır. Yapılan testlerin amacı kaynağın, tasarım ve malzeme mekanik değerlerini ne kadar sağlayıp sağlayamadığıyla ilgilidir. Eğer kaynak mekanik değerleri, tasarım ve malzeme mekanik değerlerini sağlamıyorsa bu kaynağa izin verilmemektedir. Bu sebeple kaynak yeterlilik kayıtlarının, kaynakçı ve operatörlerinin sertifikalandırılmasının ne kadar önemli olduğunu bahsi geçen testlerle daha iyi anlayabiliriz ve yaptığımız kaynağın sağlamlığını güvenirliliğini en azından işin başında kanıtlamış oluruz. Bitmiş bir kaynağa hasar vermeden kontrol için, kaynak tahribatsız testleri olarak bilinen, görsel, radyografik, ultrasonik, manyetik parçacık, penetrant ve eddy akımları kontrol yöntemleri kullanılmaktadır. Bu bölümde tahribatsız testler ve bu testleri uygulayan personelin yeterliliği ve eğitimiyle ilgili genel bilgi verilecektir. 1 . Gözle Kontrol-VT Bu kontrol yönteminin maliyeti çok düşüktür. Sadece yeterli eğitim almış bir personelin ilgili standartlar doğrultusunda kaynağı gözle kontrol etmesine dayanır. Kaynağın tam görünürlüğünü sağlayıcı lamba, ayna gibi yardımcı donanımlar da kullanılmaktadır. Boru kaynaklarının bazen içini de gözle kontrol etmek mümkün olabilmektedir. 80 Doğal Gaz Dergisi 2008 / 132 Ahmet Can ÇOLAKOĞLU END Denetim Ltd. Şti. Kaynak ve formu Fakat genelde kaynağın dış yüzeyinde kaynak formuna uymayan herhangi bir hata var mı diye yapılan kontroldür. Bu yöntemin uygulanması ve değerlendirme kriterlerini belirten bir çok standart mevcuttur. Konuyla ilgili Avrupa Birliği standartları TSE tarafından TS EN Türk Standartları şeklinde Türkçe olarak yayınlanmaktadır. Bu standartları belirli bir ücret karşılığı TSE'den elde etmek mümkündür. Bu standartların içeriği kaynak uygulamacılarının gözünü korkutacak boyutlarda değildir. Standart kurallarına uymak aslında çok kolaydır. Bunları bilmek, nasıl uyulacağını planlamak açısından gereklidir. 2. Radyografik Kontrol-AT (Filmle Kontrol) Bu kontrol yöntemi kaynak uygulamalarında çok yaygın olarak kullanılır. Filmle kontrolün başlangıcı Röntgen'in X ışınını, Becquerel'in radyoaktif maddeyi bulmasından sonra başlamıştır. Özellikle görüntüleme, yani maddenin, kaynağın, insan organlarının içinin film üzerine görüntulenmesi konusu zamanla geliştirilmiştir. Radyografi sadece endüstride değil, sağlıkta ve diğer birçok alanda da kullanılmaktadır. Bazı maddeler (Doğal veya suni olarak oluşan radyoaktif madde) atom yapısı dengesizliğinden dolayı alfa (a), beta (�). gama (y) ya da X (X) ışını dediğimiz ışınlar yayarlar. Bu ışınlar gözle görünmezler. Alfa, beta, gama ışınları belirli bir kurala bağlı olarak, engellenemez veya durdurulamaz şekilde, devamlı yayılmaktadırlar. X- ışınımı belirli şartları oluşturarak elektrikle üretilen ışınladır. Birçok farklı ışın türü olsa da alfa, beta, gama, x ışınları en yaygın olan ve en azından herkesin duyduğu ışın türleridir. Bunların farklı özellikleri mevcuttur. Bazısı çok düşük kalınlıktakağıtl a dahi engellenebilen veya elimizin derisine kadar gelip daha fazla içeri girmeyen ışınlardır. Özellikle gama ve X ışını çok büyük metal veya beton kalınlıkları dahi kat edip diğer tarafa geçen ışınlardır. Bu özelliklerinden dolayı malzemelerden geçerken kaybettikleri enerji değerlerini film üzerine yansıtarak kalınlık farklılıklarından oluşan bir görünüm oluştururlar. Bu görüntüye göre de değerlendirme yapılmaktadır. Örneğin bir göğüs filmi, bir diş filmi ya da havaalanının güvenlik kapısından geçerken valizin kontrol edildiği sistem bu görüntüleme özelliği üzerine kuruludur. Sanayide radyografi amacıyla kullanılan X ışını cihazları, X ışını üreten bir tüp ve elektrik voltaj amper ve zamanlama ile ilgili ayarları yaptığınız bir kumanda panelinden oluşmaktadır. Basitce, X ışını tüpündeki sistem vakumlu bir ortamda anod ve katod arasında gerilim oluşturarak elektrodların anoda çarparakX ışını üretilmesine dayanır. Teknik bir konu
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=