Doğalgaz Dergisi 151. Sayı (Kasım-Aralık 2009)

24 Doğal Gaz Dergisi Kasım-Aralık / November-December 2009 SEKTÖREL FORUM DOĞAL GAZ DERGİSİ 151 Bir cümle ile özetlersek, Türkiye’de zam yapmayı gerektirecek bir doğal- gaz sıkıntısı görünmüyor. Gaz Talebini mi Karşılayamıyoruz? Esasında bu sorunun yanıtı yukarıda var. Yani arz var, talep az. Geçen yıl 37.8 bcm gaz almışız. Anlaşmaları- mıza göre daha fazla almamız gere- kiyordu. Küresel kriz bizi de etkilemiş, doğalgazda talep daralması olmuş, ancak 37.8 bcm’ini kullanabilmişiz. Alamadığımız gaz için de İran’a 600 -700 milyon dolar ceza ödediğimiz söyleniyor. Bu durumda zam yapılır mı? Zam yaparsanız gaz tüketimi, hem elektrik üretiminde hem de sana- yide daha da azalır, buna bağlı olarak da daha çok ceza ödersiniz. Durumu bir cümle ile özetlersek, bu dönemde gazı daha da ucuzlatarak, özellikle elektrik üretiminde gaz kullanımını teşvik etmek lazım. Bu bizim, yeni yılda, olası “Al ya da Öde” cezalarından kurtulmamızı sağlar. Dünya’da Doğalgaz Fiyatları mı Yükseliyor? Her ne kadar gizli tutulsa da, doğal- gaz toptan satın alma fiyatının 6 ayda bir dünya doğalgaz fiyatları, petrol, fuel oil ve kömür fiyatlarına göre farklı farklı katsayılarla çarpılarak ayarlan- dığı herkesçe çok iyi biliniyor. 1 Şubat 2008’den itibaren daha büyük titizlikle yürütülmekte olan bu uygulamada doların TL karşısında paritesi de rol oynuyor. Doğalgaz fiyatının yeniden ayarlanmasını gerektiren bir durum var mı ona bakalım: dan geçemiyorum. O da, BOTAŞ’ın doğalgaz satın alma anlaşmalarının yapılmasındaki becerisidir. Kanaa- timizce bu anlaşmaların büyük bir kısmı, petrolün 1 No’lu stratejik enerji kaynağı olduğu 2000 yılına kadar yapılmıştır. Bu dönemde doğalgaz ilk defa tüketimde petrolü geçiyordu ama hala 2. en stratejik yakıt olmanın ötesine geçememiştir. Bu nedenle, o dönemde yapılmış olan tüm satın alma anlaşmaları altın değerindedir ve bugünün ortamında aynı şartlarla yenilemek mümkün değildir. Çünkü 2000 yılından sonra doğalgazın de- ğeri daha çok ortaya çıkmış, petrolü de geçerek birinci (yükselme hızı itibariyle) jeo-stratejik yakıt olma ayrıcalığını kazanmıştır. BOTAŞ bu başarısını, iki önemli konuda gösterememiştir. Bunlar- dan birincisi, Tablo – 1’de görül- düğü gibi Türkmenistan gazının hayata geçirilememiş olmasıdır. Türkmenistan’la gaz anlaşması yaptığımız 21.05.1999’dan sonra, BOTAŞ Mavi Akım Projesi’ne yöne- lirken, Gazprom bize vermeyi taahhüt ettiği yılda 16 milyar m³ gazı nereden bulacağının hesaplarını yapıyor ve açığı Türkmenistan gazı ile kapa- tabileceğini görüyordu. Bu hesap o günlerde Gazprom’un yılda 30 milyar m³ gazı 40$ fiyatla kapatması stratejisini getiriyor ve bizim 16 milyar m³’lük doğalgaz anlaşmamız rafa kalkıyordu. Yani böylece Gazprom, Mavi Akım’dan bize vereceği gazı Türkmenistan’dan alacaktı. Vurgulayacağım ikinci gerçek ise “Al ya da Öde” hükmünün hesapsız yaygınlaştırılmasıdır. Rusya Federasyonu ile ilk doğalgaz anlaşmasının imzalandığı günlerde (14.02.1986), ben Hamitabat Doğal- gaz Santralinin Proje Müdürü olarak, TPAO’nun verebildiği yerli gazla, her biri 100’er MW’lık ABB gaz türbinlerini, montajı bittikçe işletmeye alıyordum. Yerli gazla birinci ünite 100 MW’a Tablo 2. Gazprom’un Batı Avrupa’ya Gaz Satış Miktarları ve Fiyatları Yıllar Satılan Miktar (bcm/yıl) Fiyat ($/1000 m³) 2005 156 192 2006 162 262 2007 169 269 2008 179 400 2009 160 260 Not: 1 bcm= 1milyar m³ Tablo 3. Doğalgazın, Henry Hub’a Göre Amerika’daki Toplam Satın Alma Fiyatları Yıllar Fiyat ($/1000m³) 2005 252 2006 306 2007 300 2008 330 2009 216 2010 (Beklenen) 200 Doğalgaz ithalinin %60’ını sağlayan Rusya’nın (Gazprom) Avrupa’ya son 5 yıl içinde sattığı gaz miktarla- rını ve yıllık ortalama gaz fiyatlarını Tablo 2 ’den görebiliyoruz. Bu tablodan görülüyor ki, gaz fiyatları Avrupa’da 2008 yılı başından itibaren inişte, hala da dibe vurmuş değil. Bir de, büyük bir kısmı LNG şeklinde temin edilen doğalgazın Amerika’daki fiyatlarına bakalım:  Amerika’daki gaz fiyatları son (5) yılın tabanında dolaşıyor.  İkinci etken petrol fiyatları Petrol fiyatları son 6 ay içinde 70 – 80 $ arasında geziniyor. Geçen yılın başında petrol 147$’dan önce 50 – 60 $ aralığında, gidip geldi. Sonra da tırmanarak 70 $’a geldi, şimdi de 80 $’ı zorluyor. Yani son (6) ayda önemli bir değişiklik yok.  Fuel oil, kömür ve sıvı hidrokarbon- ların payı %10’un altında kaldığı için, bu yakıtların fiyat dalgalanma- larının fazla bir etkisi yok.  Dövizin TL karşısındaki değeri de 1.45 – 1.50 gibi dar sahada, kısa paslarla gidip geliyor. Bunun doğal- gaz fiyatına etkisi çok düşük olur. Sonuç Petrol fiyatı ve döviz gaz fiyatını bu- günlerde zorlamıyor. Doğalgaz ZammıylaÖdediğimiz Cezanın Faturasını Tüketicilere mi Kesiyoruz? Her doğalgaz yazımızda, ülkemiz için çok önemli bir gerçeği vurgulama-