■ ■ ■ DOĞAL GAZ. DERGİSİ 193 •■ MAKALE ■ Yeni Büyük Oyun'un Sahnesi Olarak Hazar Havzası'nda Enerji Mücadelesi1 Öğr. Gör. Dr. Azime TELLİ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Enerjinin insan yaşamındaki önemi dünden bugüne değişim göstermiş olsa da enerji kaynakları tarihsel gelişim sürecinde her dönem çekim ve buna bağlı olarak mücadele unsuru olmuştur. Dünyada sanayileşme, nüfus artışı ve şehirleşmeye bağlı olarak enerjiye talep artmış, enerji kaynaklarına sahip olmak ve bu kaynaklara güvenli bir şekilde ulaşabilmek devletler için öncelikli hale gelmiştir. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra yoğunlaşan araştırmalar sonucu Hazar Havzası'nda2 zengin petrol ve doğal gaz rezervleri tespit edilmeye başlanmıştır. Orta Doğu'daki istikrarsızlığın, ülkelerin ihtiyacı olan enerji kaynaklarını sürekli, emniyetli ve ucuz olarak temin etme zorunluluğunu gündeme getirmesiyle Hazar Havzası'nın önemi daha da belirginleşmiştir. Bu durumda bölgedeki enerji kaynaklarının kontrolü için, ABD başta olmak üzere Çin, Rusya, Türkiye, İran gibi ülkeler ile petrol şirketleri kıyasıya bir mücadelenin içine girmiştir. Esas mücadele Hazar Havzası'ndaki enerji kaynaklarının kontrolünden ziyade dünya pazarlarına nasıl ulaştırılacağı konusunda yaşanmaktadır. Hazar bölgesi petrol ve doğal gazının uluslararası piyasaya taşınmasında tercih edilecek boru hatları güzergahları bağlamında verilmekte olan mücadelenin temelinde bölgedeki kaynakların geliştirilmesi ve 21. Yüzyıl'da Batı'nın Orta Doğu'ya enerji konusundaki bağımlılığının azaltılması yatmaktadır. Ayrıca, Avrasya'daki enerji kaynakları üzerinde Rusya Federasyonu'nun tekelini kırarak enerji akış güvenliğini sağlamakta da yer almaktadır. Hazar bölgesi, Avrasya'nın merkezinde olan konumu ile özel bir jeopolitik öneme sahip olmanın yanı sıra dünyanın en büyük ticaret yolunun da bir parçasıdır. Enerji kaynağı açığının olduğu enerji pazarında Hazar Havzası enerji kaynakları miktar olarak olmasa da enerji arzının çeşitlendirilmesi ve küresel enerji güvenliğinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. Orta Doğu enerji arzındaki istikrarsızlık dünyanın artan enerji talebinin karşılanmasında Hazar'ın öne çıkmasına yol açmaktadır. Sovyetler Birliği'nin dağılması dünya üzerinde yeni ülkelerle beraber yeni mücadele alanlarını da ortaya çıkarmıştır. Hazar bölgesi, Sovyetler sonrası ortaya çıkan yeni jeopolitik denklemde bölgesel ve uluslararası güçlerin en çok nüfuz mücadelesine giriştiği bölgelerin başında gelmektedir. Zira bu bölge zengin hidrokarbon kaynakları ile "BüyükOyun"un yeni coğrafi mekanı niteliğini almıştır. İngiltere ve Rusya'nın, 19. Yüzyıl'da Hindistan'daki ticaret yollarının kontrol etme mücadelesini ifade eden "Büyük Oyun" artık Hazar petrolü ve doğal gazın çıkartılması ve nakil boru hatlarının kurulması üzerine oynanmaya başlamıştır. "Yeni Büyük Oyun"da oyuncular ise ABD, Rusya, Çin Türkiye, İran ve bağımsızlığını kazanan Hazar ülkeleri olmuştur. 1 JNGAS 2015 Ulwılararası Doğal Sempozyumu'nda (11-12 Kasım 2015) sunulan bildiri metnidir. Tthran . ~-ı _ıran ~ Harita 1. Hazar Havzası ülkeleri; Rusya, Kazakistan, Türkmenistan, Azerbaycan, İran Kaynak:http://louisadheen.wordpress.com/ tag/caspian-sea/ Rusya'nın, Hazar Denizi'ne ilgisinin siyasi, ekonomik ve güvenlik boyutu bulunmaktadır. Bir zamanlar tamamen kendi nüfuzu altında olan bu bölgede "yakın çevre" politikasının gereği olarak bağımsızlığını yeni kazanmış bölge ülkeleri üzerinde siyasi nüfuzunu devam ettirmeyi amaçlamaktadır. Rusya, hala Orta Asya'daki sınırları olarak gördüğü bölgeyi elinde tutmaya ve boru hatları vasıtasıyla Hazar petrol ve gazının akışını kontrol etmeye çalışırken, ABD, Rusya'yı saf dışı bırakacak boru hatları projeleriyle bölgede etkin olmaya çalışmaktadır. Rusya, bölgedeki nüfuzunu korumanın ötesinde kontrolünü ilerletmeye, Batı'nın nüfuzunu ise sınırlamaya çalışan Rusya, Hazar bölgesi enerji kaynakları üzerinde gerçek kontrolü sağlamayı hedeflemektedir. Böylece bölgesel gücünü korumayı ve güney bölgesinin de güvenliğini sürdürmeyi istemektedir. İran ve Türkiye bölgeyle kendi iletişim ağlarını kurmaya çalışmakta, doğu-batı ve güneye doğru 2 Hazar, kara parçalarının içinde yer alan en büyük göldür. Asya-Avrupa sınırında, Orta Asya, Kafkasya ve İran 'ın ortasında yer almaktadır. Jeopolitik, jeostratejik ve doğal kaynaklar balamından büyük önem taşıyan Hazar Denizi, başta hukuksal konumu olmak üzere pek çok konuda uluslararası tartışma ve krizin odağında yer almaktadır. Enerji kaynakları ve ulaşım yollarının güvenliği, çağımızın en hassas konusu ve en önemli sorunlarından biridir. Hazar Denizi, Fars körfezinden sonra enerji kaynaklarının zenginliği bakımından dünya ikincisi konumundadır. Hazar Denizi, içinde barındırdığı enerji ve diğer doğal kaynakları, enerji boru hatları güzergahı üzerinde bulunması; Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, İran ve Rusya 'ya kıyısı olması ve uluslararası sorun ve ihtilaflara konu olması bakımından sadece bölge devletlerinin değil bölge dışı güçlerin de ilgi odağında yer almaktadır. ( http://www.kajkassam. net/?act~news _ body&id~8369&c_id~9&title~Hazar%20havzas%C4%Blil 4.12.2013) Doğal Gaz Dergisi Kasım - Aralık/ November - December 2015
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=