Yeraltı içme suyu kaynakları (akifer) LNG O Makale Su kuyuları ( derinlik < 300 m) Su kaynaklarını ---~--.f--+j----::;;ı,<L korumak için ilave çelik ve beton kaplamalar Koruyucu çelik Yaklaşık derinlik: 2.000metre Şekil 1. Kaya gazının hidrolik çatlatma yöntemiyle çıkarılışı [9] sonuçta kayaçlardaki gaz küçük yüzey toplayıcılarının ve dağıtım ünitelerinin içerisine akmaya başlamaktadır. Kuyular arası mesafe çok kısa olmalı, her 0.5 km2'ye bir kuyu açılmalıdır. Oluşturulan bu çatlaklardan sızan kaya gazı sondaj borusunda biriktirilerek yüzeye çıkarılmaktadır. Şekil l'de hidrolik çatlatma ile kaya gazı çıkarımı gösterilmektedir. Kaya gazı çıkarılırken kullanılan yöntem ve teknolojiler sürekli değişim göstermektedir. Genel olarak kaya gazı üretiminde ilk aşamada jeolojik ve sismik araştırmalar yapılmakta ve elde edilen verilere ışığında kuyuyla alakalı kaya formasyonları, derinlik, kullanılacak kuyu sayıları ile bunlara ait lokasyonlar tespit edilmektedir. Daha sonra platform inşasına başlanmakta, dikey ve yatay sondaj planlaması yapılmakta, perforasyon, çatlatma, atıkların yönetimi ve üretime başlanması aşamaları olarak özetlenebilir [9, 10, 11]. Kaya gazı üretim maliyetleri ülkeden ülkeye ve coğrafik şartlara bağlı olarak farklılık arz etmektedir. Kaya gazı üretimi için belki onlarca kuyu açılması ve bu kuyuların boru hatlarıyla birbirine bağlanması klasik gaz üretim yöntemlerine göre süreci daha karmaşık ve pahalı yapmaktadır. Dolayısıyla ilk yatırımdan işletme sürecine kadar ortalama 10 yıllık bir zamana ihtiyaç hasıl olmaktadır. Toplam maliyette kuyu maliyeti en önemli kısmı oluşturmaktadır. Kaya gazının çıkarıldığı kaya tabakalarının derinliğine, yatay sondaj uzunluğuna ve diğer faktörlere bağlı olarak ABD'de bir kaya gazı kuyusunun maliyeti 4-10 milyon$ arasında değişmektedir. Her kuyuda gerçekleştirilen hidrolik çatlatma maliyeti 200.000-500.000$ dolar arasında değişmektedir. Her bir kuyu başına elde edilen gaz miktarı ise 8-300 milyon m3 arasında olabilmektedir. Orta derinliğe sahip kuyular için kuyu başına çıkarılan gaz miktarı yaklaşık 30 milyon m3'tür. Yapılan ekonomik analizlere göre bir kaya gazı kuyusunun ekonomik açıdan yeterli olması için piyasada doğalgaz fiyatının en az 5 $/M Btu olması gerekmektedir. Özellikle ABD'de hızlı üretim sonucu doğalgaz fiyatları 2 $/M Btu seviyelerine kadar inmiş olup bu durum sektörü büyük baskı altına almıştır [10, 11, 12, 13, 14]. Kaya gazı üretiminde çevresel kriterler açısından bazı sakıncalar ortaya çıkmaktadır. Özellikle hidrolik çatlatma esnasında kullanılan sıvı, yeraltı su kaynaklarını kirletecek tehlikeli kimyasallar ihtiva etmektedir. Bu nedenle kuyuların çelik ve beton kaplamalarının standartlara uygun yapılması gerekmektedir. Hidrolik çatlatma için kullanılan sıvının %94'ü su, %5'i kum ve %1'e yakını ise sürtünme azaltıcı, antimikrobiyal ile artık birikimini önleyen kimyasallar içermektedir. Kimyasal olarak polikrilamid, brom in, metanol, naftalin, hidroklorik asit, etilen glikol, bütanol gibi maddeler seyreltilmiş olarak kullanılmaktadır. Bir kuyuda çatlatma işinde kullanılan su yaklaşık 4 milyon galondur. Kaya gazı üretiminde kuyu başına 4000-18000 m3 su kullanılmaktadır. Bu suyun %25-75'i geri gelmekte, çevreyi kirletmesini önlemek için standartlara uygun Doğal Gaz Dergisi Sayı 198-Eylül-Ekim 2016 71
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=