Doğalgaz Dergisi 204.Sayı (Eylül-Ekim 2017)

MAKALE 48 Doğalgaz / Eylül - Ekim 2017 PROF. DR. ERGÜL YAŞAR VE ÖZCAN DALMIŞ İskenderun Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği DOĞAL GAZ ARZ GÜVENLİĞİNDE TÜRKİYE’NİN 2050 PROJEKSİYONU* ÖZET T ürkiye doğal gaz enerjisi arz güvenliğinin sağlanması için gerekli kriterlerin ve sorunların doğru bir şekilde alınması ile her iki yılda bir 2050’ye kadar doğal gaz projeksiyon çalışması yapılmıştır. Bu çalışmada, Türkiye’nin doğal gaz tüketimi, ithalatı, depolaması ve bu gelişimlerle birlikte 2050’de Türkiye’nin doğal gaz ihtiyacı, depolama kapasitesi ve doğal gaz arz kaynak ülkelerin ithalat miktarlarının tahminleri hesaplanmıştır. Türkiye doğal gaz arz güvenliğinin, depolama kapasitesinin ve kaynak çeşitliliğinin artırmasıyla gerçekleşebileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Doğal gaz, Doğal Gaz İthalat, Doğal Gaz Tüketim, Enerji Arz Güvenliği, Doğal Gaz Depolama, Türkiye’nin Doğal Gaz Projeksiyonu 1. GİRİŞ Enerji bir cismin veya sistemin iş yapabilme kapasitesi olup, enerjinin ekonomik, kesintisiz ve sürdürülebilir olması arz güvenliği kavramını oluşturmaktadır. Türkiye’nin doğal gaz ihtiyacı, ithalatı, üretimi ve depolama kapasitesinin değerlendirilmesi, analizlerle ve yorumlarla gelecek projeksiyonların/senaryoların hazırlanıp, somut veri ve ön görülerin belirlenmesi ile Türkiye doğal gaz ener- jisi arz güvenliği sağlanmalıdır. 2000 yılında Türkiye’de doğal gaz tüketimi 15.263 milyar m 3 olup, doğal gaz ihtiyacının sürekli artış göstermesiyle 2015 yılında 48.808 milyar m3 ’e ulaşmıştır (EPDK, 2016). Türkiye’nin doğal gaz üretimi 2015 yılında %0.8 olarak ger- çekleşmiş, bu durumda doğal gaz ihtiyacının %99.2’si yurtdışından tedarik edilmekte, boru hattıyla ve sıvılaştırılmış doğal gaz (Liqu- ified Natural Gas, LNG) tedarik edilmektedir. Türkiye doğal gaz arz kaynaklarının payları, Rusya %55, İran %16, Azerbaycan %13, Cezayir (LNG) %8, Nijerya (LNG) %3 ve özel şirketlerin kısa vade anlaşmalarla gerçekleştirdikleri doğal gaz alımı olan spot (LNG) %5 oranlarıyla temin edilmektedir (EPDK, 2016). Türkiye 2015 yılı itibariyle doğal gaz depolama kapasitesi 2.84 milyar m3 ’tür. 2014 yılı Türkiye doğal gaz enerji tüketiminin sektör bazında dağılımı, elektrik üretimi %48, sanayi %25, konut/ hizmet %19 ve diğer alan- larda %7 olarak gerçekleşmiştir (ETKB, 2015). Enerji arz güvenliği; “Yeterli miktarlardaki kaliteli ve temiz enerjinin, uygun fiyatlarla ve kesintisiz olarak temin edilmesi” ola- rak tanımlanmıştır (Ediger, 2007). Bu durumda Türkiye’nin doğal gazda %99.2 oranında dışa bağımlı olması, doğal gaz enerjisi arz güvenliği için büyük risk oluşturmaktadır. Enerjide ortalama %55 oranındaki bağımlılık derecesi NATO’nun enerji güvenliği anlayı- şına da aykırıdır (Oğan, 2003). Doğal gaz enerjisi arz güvenliği; kaynak, taşıma, fiyat, kontrat ve depolama gibi parametrelerin çözümüyle gerçekleştirilebilir (Şanlı ve Ekiz, 2013). Doğal gaz it- halat bağımlısı olan Türkiye’nin, doğal gaz rezervleri bakımından zengin ülkelere yakınlığı ve sınır olması, enerji temini ve ülkemiz açısından doğal gaz enerjisi tedariki için üç önemli stratejik kriter olan, jeopolitik, yedeklilik ve çeşitlilik kriterleri ile (Tuğrul, 2010) po- litikalar üretilmesi doğal gaz arz güvenliğinin sağlanması anlamını taşımaktadır. Türkiye arz güvenliği ile ilgili çok sayıda araştırmacı çalışmıştır. Şanlı ve Ekiz (2013) çalışmalarında, Türkiye doğal gaz arz güvenliğinin sağlanması için öncelikle mevcut sistemin ve kı- sıtlarının doğru analiz edilmesi önemli olduğundan; bu makalede, günlük talep, yıllık talep, bu taleplerin gelişimi ve yapısı ile mev- simsellikten nasıl etkilendiğini anlatmaya çalışmışlardır. Kısaca Tür- kiye’nin arz güvenliğindeki en önemli eksikliğin depolama hacmi değil, depolama sisteminin geri üretim kapasitesi olduğu sonucu çıkarılmıştır. Yumurtacı ve Asmaz (2004) ise çalışmalarında, doğ- rusal regresyon yöntemini kullanarak, Türkiye’nin 2050 yılında nüfusunun 115 milyon fert ve kişi basına düşen yıllık elektrik tüke- timinin de 10.197 KWh olacağı ön görüleri ile 2050 yılında Türkiye elektrik enerjisi ihtiyacının 1,173 milyar KWh olacağı tahmininde bulunmuşlardır. Bu çalışmada projeksiyonlar oluşturulurken 2000- 2015 yıllarına ait Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın (ETKB), Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (EPDK) ve Elektrik Üretim Anonim Şirketi’nin (EÜAŞ) verileri, doğal gaz verileri ve kamuo- yu ile paylaşılan projeler kullanılıp, doğrusal regresyon yöntemi ile hazırlanmış, matematiksel formüller 25 ICCI 2017 - Bildiriler Kitabı / Proceedings Book ortaya koyularak, 2050 yılı için Türkiye’nin do- ğal gaz tüketim, ithalat ve depolama projeksiyonları hazırlanmaya çalışılmıştır. Çalışmayı diğer çalışmalardan ayıran en önemli fark, Türkiye’nin en az 10 yıllık doğal gaz tüketim, ithalat ve depolama verileriyle değerlendirmeye alınması ile uzun vadede projeksiyon- ların ortaya koyulmasıdır. dogalgaz.com.tr