:, • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • maliyetin bir sonucudur. Descek-Yanmalı IIBJ remelde konvekrifbir üniredir ve rasarımı yanmasız ItB]'yi oldukça andırır. Bununla beraber, yanabilme yeteneği IİBJ buhar Ureriminin koncrolünü sa~lar. Tam yanmalı ısı iyileştirmeli buhar Jeneratörleri şöyle:Birkaç endiisrri, gaz rürbiiniinün egzozunu, cam yanmalı IİBJ'ler için önceden ısınmış mnışma havası olarak kullanmışrı. Tam yanmalı IİBT, baca gazları içinde, ramamen çevrelenmiş hava yanmalı giiç kazanınındaki kadar oksijen bulunduran ünite olarak ranımlanır, IİBJ asi ındagaz rürbiinü egzozunu hava redariJ!inde kullanan güç kazanıdır. Tam yanmalı IİB]'lerin buhar iirerimi (% L0'u arrık hava) yanmasız hrsg'lerinkinden 6-7 kar daha fazladır. Bu arcış yanma için kalan oksijenin ve gaz rürbi.inU egzoz sıcakl ığının bir fonksiyonudur. Tam yanmalı bir ünirenin yakır ihtiyacı, önceden ısırılmış hava kullanıyor olmasından dolayı. aynı miktarda buhar üreten ramamen çevrelenmiş hava yanmalı kazandan %7 ,5-8 oranında daha azdır.Tam yanmalı üniteler önemli mikcarda buhar üretebilmelerine rağmen, endüstride örnekleri pek az bulunur Değerlendirmeler, yanmasız veya destek yanmalı IIBJlerin daha ekonomik olmalarından dolayı ram yanmalı IIBJlere tercih edildiklerini gösreriyor. Devre konfigürasyonlarını incelediğimizde durum şöyle:En basit gaz türbün kojenerasyon devresi, egzoz enerjsinin buhar ürermek için kul lanıldığı sistemdir. Kojenerasyon devresinde siireçte gerek! i olan mikrnr yerine başlangıçraki yüksek duruma göre buhar üretilmesi, gaz rürbiine ek olarak buhar rürbüniinde kullanılmasına izin verir. Bu konfigürasyon hem gaz, hem buhar ti.irbi.inlinün faydalarına sahiptir ve sonuçta yukarda açıklanan basit ayarlamaya nazaran daha yüksek güç-ısı-oranı verir. Çok-basınçlı [İBJ sistem ayarlaması yanmasız veya orra yanmalı (1200 °F, 654 °C) IIBJ sisremlerinde çok kullanılır. Çok-basınçlı IIBJ gaz rürbünii egzoz enerji iyileşcirmesinde anış sağlar ve böylece bu siscemlerle ilintili devrelere uygun GDY (gi.ice dönüştiirülen yakıt) sağlar. Yakır bedeli arttıkça çok-basınçl ı sistemlerin kul lanımı artarak haklılık kazanıyor. Mesela alçak basınçlı, yanmasız bir [İBJ'nin 6100 BTU/kWh HHV (6434 kj/kWh HHV) lik GDY ihciva edeceği bir gaz ti.irbiiniinde, sürece l 50 psig'lik buhar sağlayan 84 MW'lık gas rürbiinU ile kombine devre oluşrnran bir yanmasız çok-basınçlı IIBJ 5700 BTU/kWh HHV (6012 kj/kWh HHV) çıkcı verir.Ocomacik veya konrrolsUz çıkış noktalı buhar rUrbiin rasarımları da devre uygulamalarında önemli devre esnekliği sağlar. Kondansatör tiirbünden sistem kullanımı için bırakılan anığı kullanan IlBJ içinde ısı kazanı görevi görür. Ayrıca giriş kapasitesi, siireç basınç düzenindeki arrık IIBJ buharının uygun olduğu periyodlarda, diişiik basınçlı buharın kondansacöre girmesine izin verir.Kojenerasyonun uygulama alanları nerelerdir? Kojenerasyonun göz önüne alınması gereken uygulama alanları şunlardır: • Yeni endUscri tesislerinin geliştirilmesinde, • Varolan tesise büyük ekleme yapımında1 • Eskiyen buharürecim ekipmanının yenilenmesinde, • Enerji giderinde belirgin değişmeler olduğunda (yakır ve giiç), • Güç satabilme fırsatı olduğunda. Yeni cesisler ya da varolan resise yapılan bUyUk eklerin bUyük ısı ihtiyacı oluyor ve devam eden süreç operasyonları kojenerasyon kavramının uygulanması için ideal fırsaclar sağlıyor. Böyle zamanlarda, kojenerasyon, süreç s ıcak l ı~ının o mevkide resiscen alınan güç ihciyacı ile Urerildiği base-case ile karşılaştırılır. Kojenerasyon, önemli infrascrükcOr rasarnıfu sağlayan base casegibi arran yacırımı remsi! eder.Eski düşük basınç süreç buhar kazanlarının yenilenmesinde, hacca buhar ti.irbününe descek için kullanılan yi.iksek buhar düzenli kazanları yenilemede iyi bir kojenerasyon fırsatı ele geçmiş olur.Çekiçi bir GDY ve güç ısı oran arrışı sa.l}layarak kazan buhar kapasitesi bir gaz rUrbiin IIBJ ile degişcirilebilir. Ayrıca yeni kazanın yatırım kredisi genelde $/kW giderinin makul olacağını garanri eder.Eğer bir resisenerji giderinde önemli bir degişme bekliyorsa kojenerasyonun ekonomik potansiyeli incelenmelidir. Bu olay, sarın alınan gücün maliyecinin yakıt maliyetinden fazla olduğu durumlarda geçerlidir. Dengeleyici yatırım l arın bulunmadıgı durumlarda bile, kojenerasyonu değerlendirerek gayer çekici ekonomiler sağlanabilir. Ayrıca, kojenerasyon sonucunda yi.iksek bir GDY elde edilirse karlılık yakır gideri yükseldikçe anacaktır. Bir çok proje elverişli güç sarış fırsacları sonucunda gelişririldi. Bazı projeler küçiik yer değişrirmiş giiç alımı yapacak biiyiiklUkreydi. Diğerleri , biiyük süreç ısı gereksiniminin, cesisin giiç ihtiyacı fazlası için güç üretimine izin verdigi durumlara dayanmıştır.Birçok kojenerasyon projesi, tesislere giiç sarışı ile sağlanacak gelir hesap edilerek gelişririlmişrir. Birleşik Devletlerde 1978 Kamu Hizmer Şirkerleri Düzenleyici Politikalar Yasası (PURDA) alrında, genelde buhar masrafı basirçe bir nicelik mekanizmasıdır ve buhar sarış ı ndan elde edilen gelir projenin finansal başarısı için resadnfıdir.Kojenerasyon , resisin enerji desrek siscemi içinde giiç üretim seçeneklerinin etkili birleşmesi çerçevesinde, endiisrrinin enerji giderinin kontre edilmesinde önemli rol oynar. Kojenerasyon ekipmanının ve sistemin sonuç performansı ve uygulama esnekliği bu risklerin başarısında erkilidir. Süreç basıncını konrrol ermek için oromacik çıkışlı buhar cürbünlerinin kullanımı, gaz rUrbün egzoz ene.rjisinin süreç buhar ürerimi için birleşmesi, süreç sıvı ısırma ve önceden ısıc ıl mış yanma havası süreç ısı ncıları mümkün olan birçok seçenekren birkaçıd ır. Dünyanın her yan°ında daha fazla endlisrri, giriş imci ve firma düşük maliyerli elektrik enerjisi ve süreç ısısı aradıkça kojenerasyon daha yi.iksek verim ve çevre yararı sunacaktır. Bu tanırım geleceğin güç sisremini arayanlara dcgerlendirilmesi ve dikkare alınması gereken bir çok reknik seçeneği özededi. Kojenerasyon sisteminde opcimizasyonu sağlamak için sistem sahibi danışman, yakır ve ekipman sağ layan lar uyum içinde el ele çalışmalıdır. Uygulama mühendisliği kararları mümkün olan en fazla bilgi ışığında verilmelidir. Her projenin1 maksimum kilowacsaat kapasicesi, buharveyakilowat tedariki gibi kendine has erkenleri vardır. Bunlara cevap verebilmek için proje dikkaclice hazırlanmal ıdır. Şiikrll ELEKDAC: Teşekkürler Sayın MADDOX. Şimdi sözü Sayın Ted. MACCORMAC'a veriyorum. Buyrun efendim. Ted MACCORMACK: Teşekklirler Sayın Başkan. lstanbul'da ve sizinle olmakran büyük murluluk duyuyorum. Çok kısa bir süre öncesine kadar konuşma yapacağımı bilmediğim için çok iyi hazırlanamadım, affınızı diliyorum. Sayın Elekdağ bir kaç giln önce yorumlarımı ve izlenimlerimi burada akcarmamı istediğinde bunu memnuniyetle kabul ercim. Yorumlarım için maalesef grafik hazırlama olanağım olmadı. Bu özel omrumun başlıkları oldukça ilginç geldi bana kanunlar ve dUzenlemeler, ekonomi, polirika, ceknoloji ve dogal gaz arzı. Biraz diizenleyici, biraz ekonomist, biraz politikacı, biraz mUhendis ve biraz da dogal gazcı olarak yıl lar itibariyle deneyimlerimi sizlere akrarmaya çal ışaca~ım. Bu konular hem birbiriyle bağımlı hem de bağımsız olarak ele alınabilir. G DOĞA L GAZ DERGİS İ SAYI 36 Tarcışmamın ilk yarısında nor almaya çalıştım ancak kaçırdım bu nedenle bizim yaşadığımız deneyimlerden yola çıkarak düşüncelerimi aktarmak istiyorum.Şu anda Ti..irkiye'de yaşanan durum Amerika'da gördüklerimizle oldukça benzer. Beklenen faydanın yererince sağlanıp sağlanmadığı ve gaz saran şirkeclerin durumu önemli iki nokra. Tabii burada diizenlemelerden1 kanunlardan ve kojenerasyonun diişiindi.irdüklerinden bahsederken katalizör erki yaracacak ecmenleri de gözönüne almakra fayda var. Amerika'da karalizör fakrörneydi diye dönüp bakrığımda bu fakrörün şimdiye kadar geririlen konular olmadıgını görüyorum. Daha çok, çevreci yaklaşım ı n katalizör olduğunu görüyorum. İlginç olan bu çevreci yaklaşımların gaz hizmeci veren şirketlerden gelmiş olması idi. Çünkü yıllar boyu çevreye düşman herşeye savaş açıldı. Hepimiz biliyoruz ki caddeleri dolduran egzoz gazları çok zararlı ama otomobil sektöründe iyi bir şeyler yapmaya yönelik bir çaba yok, Önemli değil. Çünkli çevreciler yapılan düzenlemeleri ve yapılmayanları çok yakından cakip ediyorlar ve onların bu davranışları kanaatimce enerji tasarrufunu ve remiz bir çevre oluşumunu hızlandıracakt ı r ve onların iscedikleri düzenlemeler yiiri.ir!Uğe girdiğinde hem onlar hem bir amaçlara ulaşmış olacağız. Çelişkili yasa ve kurallara rasrlamak mümkün. Bunun kesinl iğ i ni özel yatırımlarda görebiliriz. Amerikalılar para kazanma konusunda çok yeteneklidirler ve hele de özel yacırım alrernarifleri sunulduğunda olayın içeriğinden çok parasıyla ilgilenirler. Kojenerasyon konusunda da bu böyle oldu. Kojenerasyon hakkında teknik olarak hiç bir bilgisi olmayan 2 kişi var, bildikleri rek şey bunun oldukça k3.rlı bir yatırım oldugu ve onların da paraya ihriyaçları olduğu. Bilinçalrındaki fayda sağlama amacının bu konudaki teknik bilgi ile dengelenmesi uzun sürmedi. Ve her ciirli.i bilgi ile kojenerasyonu çok iyi bir şekilde gerçekleşrirmeye başladılar. Ve daha sonra gelen yeni bir dalgayla bu şirkeder kendilerine çok büyük orraklar aldılar ve birçok ITP projesini gerçekleşrirdiler . Bu olaya çok yabancı değildim , birçok Avrupa ülkesinde de bu böyle oldu. Ve bunu bir kıl ıfına uydurdular. Söylemek iscediğim Amerika'da ve sizin i.ilkenizde de kanunda boşluklar olduğu rakrirde kullanımı çok mlisair. Anladığım kadarıyla Türkiye doğal gazı Cezayir ve Rusya'ya endekslemiş durumda. Bunun pek de iyi bir kombinasyon olmadığını düşünüyorum. Bence böylesine önemli bir proje için daha iyi kombinasyonlar bulunabilirdi.20 yıllık Rusya çalışmam ve buradaki 3 yıllık yaşamım sonucunda Amerikanın Rusya'ya bağ l ı bir program yi.irUtmr . ııesinden mucluluk duyuyorum. Ayrıca Rusya'nın çok geçerli bir enerji kaynağı gibi görülmesi konusunda aynı fikirde değilim. Ve Cezayir'in de çok çevreci olduğunu sanmıyorum. Boruların gi.ivenUği~in yecersiz olması dolayısıyla uzun süreli anlaşmaların yapılması mümkün görünmüyor. Sadece bir ya da iki ülkenin doğal gaz kaynağı ülkeler olarak yererli olmadığını söylemek istiyorum. Gaz aldığını z bölge sayısını artırmanız gaz arzının sona ermesi tehlikesini arcadan kaldırır. Yasal diizenlemelerinize bu konuda eklemeler yapma l ısınız. Sanayide hem çevre korumanın hem de enerjiyi boşa kullanmamanın gerekleri hareker nokcasını oluşcurmalı. Ve enerji israfını durdurmak şarr. ÇUnkü enerji, bilincinde olduğumuzdan çok daha değerli. Şu an %30-38 daha verimli hale gelecek şirkerler mevcut. Ülke çapındaki do~al gazın enerji rasarrufuna katkısı da carcışılamayacak kadar bi.iyük. Beni dinlediğiniz için reşekkUrl e r. Şükrü ELEKDAĞ: Teşekkürler Sayın MACCORMACK. Efendim şimdi Sayın Ôzcan ACABAY'a söz vereceğim . Kendileri Boğaziçi Üniversircsi mezunu. Makina yüksek mühendisi. Şu
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=