• • sağlamıştır. Sonuçta, en küçük gaz kaçağında bile hissedilebilen ve bugün çeşitli varyasyonlarda kullanılabilen kokulandırıcılar temel olarak bulunmuştur. !>3. GAZ KOKULANDIRICILARI VE ÖZELİKLERİ Günümüzde ticari olarak anılan mevcut kokulandırıcılar üç gruba ayrılır. O Merkaptanlar: Etil, propil, izopropil, bücil, tersiyer bücil gibimaddelerin ya safya da belirli oranlarda karışımlardan elde edilen bileşiklerdir. □Alifatik sülfüdler: "Tiyoecer" olarak da bilinirler. Dimecil, etil, diecil, propil sülfüd ve izopropil sülfüd'e bir karbon zinciri boyunca sülfür molekülleri eklenmesiyle oluşur. D Karbon kükürt zincirli, halkalı bileşenler: Bu gruba en tipik örnek "ciyofen"dir. Bunlar saf olarak kullanıldığı gibi; mercapcanlar ve alifatik sülfüdlerin karışımyla birlikte de oluşturulabilir. Gaz kokulandırıcı bileşeni olarak sadece ciyofen'in kullanılmasını ardından; bugün TBM (Tersiyerbücilmerkapcan) ciyofen ile karıştırılarak yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu karışımlar %70-%50 aralığında ciyofen içerir. Tiyofen, .orjinal gaz kokusuna benzer bir kokuya sahiptir. Boru haccı oksidasyonu konusunda ise en dirençli kokulandırıcıdır. Fiziksel özelikleri şunlardır: Tersiyerbücil merkapcan (% ağırlık) 30-50 Tiyofen (% ağırlık) 50-70 Damıtma derecesi (0 C) 65.5-121 Spesifikgravice(15.5/15.5 °C) sıcaklıkca0.9060.987 Donma noktası (°C) - 4 5. 5 Açık ortamda parlama noktası (°C) O' ın akında Sülfür içeriği, (% ağırlık) 3 7 Kokulandırma oran aralığı (mg/Nml)7-20 Yoğunluk(gr/cml)15.5 (°C)değerinde 0.9030.933 Reid buhar basıncı (bar) 37.8 (0 C) değerinde 0.17-0.306 Gaz kokulandırıcılarının özelikleri, gazın türüne ihtiyaçlara, çalışma koşullarına, kullanım alanlarına bağlıdır. Genel olarak arzu edilen özelikler şöyle sıralanabilir: D Koku: Doğal gazın kokusu hoş olmamalıdır. Daha önce bilinen kokulardan farklı ve hemen hissedilebilir olmalıdır. (Bu koku, çürük lahana, çürük yumurta ya da sarımsak kokularını e DOĞAL GAZ DERGİSİ SAYI 36 andırır). Öyle ki bu kokunun hissedildiği anda doğal gaz tehlike sınırlarına (minimum sınır olan; hava içinde %5 oranında doğal gaz) ulaşmamış olmalıdır. D Buharlaşma: Kokulandırıcı; kokulandırma oranı basınç ve sıcaklık değerleri belirlenmek koşuluyla gaz dışında "yoğun olarak" buharlaşır olmamalıdır. D Toprakta Tutma: Topraktan geçen gazın (Şebeke hacları, bina besleme haclarındaki gaz kaçağı durumunda...) tespit edilebilmesi için koku uygun miktarlarda toprak tarafından tutulmalıdır. D Korozyon: Kokulandırıcı; dağıtım, iletim ve kullanım alanlarında bilinen karşılaşılan koşullar akında paslanmaya yol açmamalıdır. D Yanma Ürünleri: Kokulandırıcı, gaz alevinde tamamen yanmalı; korozif kirletici ya da zehirleyici ürünler oluşturulmamalıdır. D Zehirlilik: Kokulandırıcı buharının solunması sonucunda, zararlı etkiler oluşmamalıdır. Sıvı halde zehirleyici özelikler taşımamalıdır. D Kimyasal Dönüşüm: Kokulandırıcı, gaz dağıtım sistemindeki malzemeler, bina içi kullanım cihazları ve gazdaki diğer bileşenlerle reaksiyona girmeli, bu anlamda "yeterince" etkisiz olmalıdır. Ancak, sıvı haldeki kokulandırıcının, katalizör olabilecek bir takım etkenlerle (demir oksit gibi) uzun süre irtibatta olmaması da sağlanmalıdır. D Kokunun Etkisizleşmesi: Yeterli derecede kokulandırılan gaz, sistem içinde bütün noktalara ulaşmadan önce kokusunu kaybedebilir. Bunun nedeni, kimyasal açıdan; durağan olmayarak, bozulma eğiliminde olabileceği; fiziksel olarak ise boru çeperi ve boruçlaki materyaller tarafından tutulabilirliği ihtimalidir. Bu etkisizliği önlemek için, fazladan kokulandırıcı (dozlama miktarının artırılması) kullanılmalıdır. !>4. KOKULANDIRICI . EKIPMANLARI Yukarıda sıralanan "arzu edilen özelikler" ve tanımlar çerçevesinde kullanılan kokulandırıcılar, doğal gaz şebekelerine "kokulandırma üniteleri" vasıtasıyla enjekte edilmektedir. Bu üniteler; kokulandırıcı
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=