• :, • • • • • • • • • • • • • • •• •• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •• •• • • • • • • • • • yaklaşık iki kar daha fazla CO2 emisyonu olurken, bu değer %44 verimli modern bir buhar santralinde 800gr/Wh olmaktadır. 5.2. NOx Emisyonu Gaz türbini egzozrunda azot oksitler iki şekilde meydana gelmektedir. Bazı NO , bileşimleri, yakıtta bulunan organik azot bileşimlerinin oksidasyonu neticesinde (yakıttaki NO,) oluşurken, diğer NO, bileşimleri de yanma havasındaki azot ve oksijenin yakıcı alevindeki yi.iksek sıcaklık nedeniyle reaksiyona girmeleri neticesinde (termik NO) ortaya çıkarlar. Doğal gazdaki azot bileşimleri normalde çok az olduğu için yakıttaki NO, oluşumu ihmal edilecek miktardadır. TermikNO,oluşumu ise yakıcı alevindeki sıcaklığın yükselmesine bağlı olup, ancak alevin yüksek-sıcaklık bölgesinin azaltılması ile di.işüri.ilebilir. Alev sıcaklığı genelde su veya azot gibi katkıların yakıta ilavesiyle di.işi.iri.ilebildiği gibi direkt olarak aleve pi.iski.irri.ilmeleriyle de azaltılabilir. Ayrıca, aleve buhar veya suyun pi.iski.irri.ildi.iği.i "ıslak merod" ile de oldukça tatmin edici sonuçlar alınmakradır. Ambarlı Kombine Çevrim Santrali'nde ise kullanılan özel yakıcılar (Hybrid Burners) sayesinde NO, emisyonu 30 ppm (% 1 5 O , 'de) civarında rurulabilmekredir. Premix yanma olarak adlandırılan bu yöntemde, yanmadan önce yakıt büyük miktarda hava ile karıştırılmakta ve böylece alev sıcaklığı 1400°C'ın altına indirilmektedir. Bu yöntem ile termik NO , emisyon değeri, hava kirliliği kontrol yönetmeliklerindeki limitlerin çok altında bir seviyeye çekilmektedir. Bursa Kombine Çevrim Santrali için garanti edilen NO, emisyonu ise 25 ppm (50 rng/1113) olacaktır. 5.3. Yanmamış Hidrokarbon ve CO Emisyonu Ambarlı Kombine Çevrim Santrali'nde de mevcut olan özel tip brülörler ile elde edilen %99,99'luk bir yakma verimi neticesinde yanmamış hidrokarbon emisyonu en az seviyeye indirilebilmekre, CO emisyonu ise hemen hemen hiç olmamaktadır. Doğal gaz yakılması durumunda, %40 yi.iki.in üzerinde egzoz gazındaki yanmamış hidrokarbon konsantrasyonu yalnızca 4 ppm (%15 O 2 'de) civarında olmaktadır. Ambarlı Kombine Çevrim Sanrrali'nde yapılan ölçümlerde CO emisyonunun da 2 ppm'in altında olduğu göri.ilmi.işri.ir. 5.4. 50 2 Emisyonu Doğal gazda ve disrile yakışlarda genellikle � DOĞAL GAZ DERGİSİ SAYI 41 ki.irki.irr bulunmadığı için SO2 emisyonu da olmaktadır. 5.5. Partikül Emisyonları Doğal gaz ki.il ihtiva ermediği için kombine çevrim santrallerinde herhangi bir partikül emisyonu da söz konusu değildir. Disrile yakıtlarda ise ki.il oranı yalnızca %0,01 mertebesinde olduğundan ayrıca herhangi bir filrrasyona gerek duyulmamaktadır. Fuel-oil yakıtlı kombine çevrim santrallerindeki uçucu ki.il miktarı ise 0,02 g/kWh mertebesinde olmaktadır. 6. SONUÇ Günümüzde ti.im dünyada çevreye karşı duyarlılık bi.iyi.ik ölçüde artmış ve birçok ülkede zararlı madde emisyonlarına karşı oldukça sıkı regülasyonlar uygulamaya konulmuştur. Bu nedenle artık elektrik enerjisi üretiminde de çevresel hususları dikkate alan ve en düşük zararlı madde emisyonunu sağlayabilecek yüksek verimli santrallerin tesisi hedeflenmektedir. Yukarıda özer bir anlatımla çeşitli uygulama yöntem ve alanları belirtilen doğal gaza dayalı kombine çevrim santralleri bu anlamda gerek ekonomik oluşları, gerekse yüksek verimleri ve düşük zararlı madde emisyonları ile çevreyi en az ki rleten enerji üretim sistemleri olarak günümüzde çok yaygın olarak tesis edilmektedir . KAYNAKLAR I. Poıııer Eııgiııeeriııg lııterııaıioııtd -l\laı·,-h!April 1995 2. M,-G,·aııı-1-/ill'ı Elecıric Poıııer lıııerııcııio11cıl -Third Qııarıer, 1994 . 3. Joyce, J. S., "l-10111 Gm T11rbiııe1 Can lmprove ıhe Operaıiug Eı-oııoıııy aııd E11viron111eııı Co111paıibiliıy o/New aııdO/dSıeamGe11eraıingSıaıiom", Sieıııeııı Poweıjoımıel, Demııber 1992. 4. l-la11pı, G aııd joy,·e, j.S., "GUD Coıııhiııed-Cyde Techııology /or Exıreıııely Cleaıı Poıııer Ge11eraıio11", Sie111eııs Poıver Jo11rııal 4-93. 5. Özgiirel, B., Egeli, ıW. S. : "Eıı Yiikıek Verim, Eıı Az Çevmel Etki: Ko111biııe Çevrim Satııralleri", 21. Yiizyılda Biitiiıı Yo'ııleriyle Enerji Se111pozy1111111 Bildirisi, lııaııbııl, Niwı-1994. 7. Özgiirel, B., Egeli, M. S.: "Koıııbiııe Çevrim Yiikıek Verim, 6. Eııeıji Koııgmi BildiriJi, İzıuir- 1 994. 8. Özgıii·el, B., "Rapid Developıııeııı iu Gm Fired Poll'erThe Tmkiıh Experieııce", Gas Poııer Coııfereııce Pcıpeı·, Loııdoıı-1992. 9. Egeli, M. S. : "Kombine Çevrim Saıııralleri ve Enerji Üreıiıııiııdeki Veriııılilikleri", Eııerji Taıaı-rııfıı ve Eueıji Veri111/iliği Ulmlarcırau Se111pozy11m11 BildiriJi, Ankcıra, Kawıı-1992. • , . , • · , . . • · • · ti • ıli .. ,■ • • • ıı • ı ı l l ı ı • • • I I ! ! .. ! ■ il ı
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=