açıdan da değerlendirilmeleri önem taşımaktadır. Türkiye'de EPDK(Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) Doğal Gazın Faturalandırmaya Esas Satış Miktarının Tespiti ve Faturalandırılmasına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca düzeltilmiş hacmin bulunması amacıyla korrektör kullanımı sadece 300 mbar üzeri sağlanan basınçlarda zorunludur. Bütün dünyada olduğu gibi evsel ve küçük sanayi ve ticari kullanımın sözkonusu olduğu ve 21 mbar ve 300 mbar basınçta gaz sağlanan noktalarda düzeltilmiş hacim regülatörden sağlanan basınç verisi kullanılarak elde edilmektedir. Dolayısıyla servis regülatörlerinden sağlanan basınç verisinin önemi burada ortaya çıkmaktadır. Ülkemizde giriş basıncı 4 bar'a kadar olan servis regülatörleri TS 10624, 100 bar'a kadar olan regülatörler ise TS EN 334 standardına göre üretilmektedir. Servis regülatörlerinde dünyada ve Avrupa da harmonize olmuş bir standart bulunmamaktadır. Yani hali hazırda Avrupa genelinde her ülke kendi şartları çerçevesinde servis regülatörü üretmekte ve kullanmaktadır. Türkiye'ye bakıldığında ise kullanılan regülatörler genel A Pı - - - B P2 bir kesitte belirli debi aralıkları için çıkış basıncının belirli bir doğrulukta sabit tutulmasıdır. Yandaki şekilde görüldüğü gibi regülasyon bir kesitte gerçekleşir. Q debiyi arttırmak için ya P, artırılmalı yada P2 azaltılmalıdır. P2 < Pk olduğunda, debi Q, P2 den bağımsızdır. Bu kesitin belirlenmesinde kritik basınç ve kritik hız ilkesinden yararlanılır. Böyle bir kesitten en fazla kritik hız kadar akış sağlanabilir. Kritik basınç ve hız geçen gazın özelliklerine bağlıdır ve aşağıdaki formülle bulur. -(-2 )).�! �- l+l l, sabit basınçta gazın özgül ısısı (C P ), sabit hacimdeki özgül ısısına (C)oranıdır. Doğal gaz için 1,27-1,30 ve hava için 1,4. pk : gazın kritik basınçtaki (Pk) yoğunluğu. olarak Fransa ile benzerlik göster- Vk : açıklıktaki ve kritik sıcaklıktaki mektedir. (Tk) gazdaki ses hızı. TS10624 standardı regülatörlerle ilgili Vk :,e 300-400 m/ S malzeme, mukavemet testleri, emniyet Basınç ve hızın kritik değerlere ulaştıekipmanları ve bunların fonksiyon testleri, sıcaklık şartlarındaki fonksiyonları gibi bir çok özelliklerini belirlemenin yanında bu yazının konusu olması dolayısı ile regülasyon fonksiyonlarıyla ilgili parametreleri de tanımlayan geniş bir yelpaze de kriterleri içerir. Regülasyon nedir? Regülasyon belli bir aralıkta değişken giriş basıncındaki bir akışın belli ğı bu noktalarda P 2'nin kritik basıncın altında olması durumunda debi aşağıdaki formülle bulunur. Burada artık debi en yüksek değerine ulaşmış ve çıkış basıncından bağımsız olarak değişmektedir. Q = B.K.SJ', B = (-2-)r�ı . �.E..2... 273 -y -1 -y +l Po T ■ DOĞAL GAZ DERGİSİ 1 6 1 ■• MAKALE ■• ■ Burada; p 0 : P0=1 atm = 1013 mbar da gazın yoğunluğu, T: gaz girişinin mutlak sıcaklığı Sc: açıklığın profiline bağlı faktör. Regülasyon şu şekilde sağlanır; A giriş bölgesinde basınç P,, B çıkış bölgesinde basınç P2'dir. B çıkış bölgesi basıncı bir kol yardımıyla regülatör açıklığını kontrol eden bir kontrol elemanı ile bağlantılandırılmıştır. Kontrol elemanının belli bir açıklığında çıkış bölgesinden daha fazla çekilen debi P2 basıncını düşürecektir. P2 basıncının düşmesiyle diyafram altındaki basınç düşecektir. Diyafram aşağı itilecektir. Kontrol elemanı yukarı hareket edecek ve regülasyon açıklığı artacak ve P2 basıncı dengelenecektir. Aynı şekilde P1 basıncındaki artış ve azalış debinin artması-azalmasına sebep olacaktır. Dolayısı ile P2 basıncının artmasınaazalmasına sebep olacaktır. P2 basıncının artması-azalması diyaframı etkileyecek P2 çıkış basıncının belli bir değerde kalmasını sağlayacaktır. 3 1 Ayar elemanı 2 Algılayıcı elemanı 3 Nefeslik/egzoz hattı 4 Harekete geçirici 5 Harekete geçirici mahfaza 6 Algılama hattı 7 Regülatör gövdesi 8 Vana oturma yüzeyi 9 Oturma yüzeyi halkası 1O Kumanda elemanı Şekil 1. Doğrudan etkili bir regülatörün temel elemanları Doğal Gaz Dergisi Mart / March 2011 37
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=