29 ENERJİ & DOĞALGAZ • MART-NİSAN / 2026 MAKALE Bu, değişken hava akış hızlarına sahip bir sistemin, glikol içeriği ve türü dikkate alınarak daha doğru sıvı hacimsel akış ölçümleri gerektiren daha hassas sıvı akış kontrolüne ihtiyaç duyduğu anlamına gelir. Sıvı akış ölçümü basınç ölçümlerine, örneğin besleme havası serpantini üzerindeki basınç düşüşlerine dayanıyorsa, glikolün özelliklerine göre telafi edilmediği sürece yanlış olacaktır. Alternatif bir kontrol yöntemi, geleneksel kontrol yöntemine dayanmaktadır, ancak hava ve sıvı akış hızını ölçmek yerine, alternatif kontrol yöntemi sıcaklıkları ölçmeye ve havanın sıcaklık artışının sıvının sıcaklık düşüşüne eşit olmasını hedeflemeye dayanmaktadır; bu da denklem 2'deki Xt'nin 1'e eşit olduğu anlamına gelir. Alternatif kontrol bu nedenle dört sıcaklık sensörüne dayanmaktadır ve sıvı özelliklerine ilişkin ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duymamaktadır. Aynı sensörler denetim için de kullanılabilir. Alternatif kontrolün ardındaki teori, [Filipsson ve ark., 2025] bilimsel bir makalede daha ayrıntılı olarak sunulmuştur. DENEYSEL SONUÇLAR Laboratuvarımızdaki sistem kontrolü, hem geleneksel ısı kapasitesi denge kontrolünü (Xv) hem de alternatif sıcaklık kontrolünü (Xt) ele alacak şekilde tasarlanmıştır. Alternatif kontrol yönteminin geleneksel yöntemle aynı sonucu verdiğini doğrulamak için bir dizi laboratuvar testi yapılmış ve bir yüksek lisans tezinde sunulmuştur [Lorensu, 2025]. Aşağıda sunulan sonuçlar, farklı dersler sırasında farklı kişi sayılarına bağlı olarak hava akışının değiştiği bir konferans salonundaki simüle edilmiş koşullarla ilgilidir. Burada hava akış hızı kontrol ünitesinde manuel olarak değiştirilmekte olup, bu da gerçek hayattakinden çok daha hızlı bir değişime neden olmaktadır. Isı transfer etkinliği (ht) denklem 3'e göre tanımlanır. 2 yollu kontrol vanası ile belirlenir. Sistem VED tahrikli fanlarla donatılmıştır ve hava akış hızları 300 l/s ile 1200 l/s arasında değiştirilebilir, bu da bir DCV uygulamasının simülasyonuna olanak tanır. Hava akış hızları, fana entegre basınç düşüş sensörleri ile ölçülür. Hava akış sensörlerinin uyumluluğu, besleme ve egzoz havasının kısa devre edilmesi ve sensörlerin eşit hava akış hızlarını ölçtüğünün kontrol edilmesiyle sağlandı. Entegre hava ve sıvı sıcaklık sensörleri, ±0,1°C belirsizlikle bir Dostmann P600 sıcaklık sensörüne göre kalibre edildi. Egzoz ve besleme hava sıcaklıkları, fanların önündeki sıcaklığı temsil eder (sensörlerin konumunun aksine). Sensörlerin fanların arkasına yerleştirilmesinin temel nedeni, tamamen karışmış koşullara daha yakın bir ortam elde etmektir. Fanın ısı dağılımı ölçüldü ve fanların önündeki sıcaklıkları belirlemek için kullanıldı. Deneyler, ekstrakttan besleme havasına ısı transferi sağlayan sıvı olarak %30 glikol içeren su kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Besleme ve egzoz hava akışları 300 ila 1200 l/s arasında eşitti. Dış hava sıcaklığı 7,0 – 12,4°C, ekstrakt hava sıcaklığı 14,2 – 26,5°C ve sıvı akış hızı 0,1 – 0,5 l/s idi. SISTEM KONTROLÜ (DENGELI HAVA AKIŞLARI) Yüksek verimlilik için geleneksel bir ısı geri kazanım sistemi tasarlama yöntemi, genellikle besleme havası serpantini için, sıvı ısı kapasitesi oranının hava ısı kapasitesi oranına eşit olmasını sağlamaktır; bu da denklem 1'deki Xv'nin 1'e eşit olmasını sağlar. Sistem, tasarlanandan daha düşük bir hava akışıyla çalıştırılırsa, yüksek verimliliği korumak için sıvı akışı azaltılmalıdır, ancak optimum akış hedeflendiğinde sapma toleransı daralır. Şekil 2. Deneysel düzeneğin şematik çizimi.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=