• • AMBARLI VE TRAKYA KOMBiNE ÇEVRiM • SANTRALLERi (*) Bülent ÖZGÜREL 1 955 yılında Ankara'da doğdu. 1979 yılında ADMMA Makine Bölümü'nden mezun oldu. Çejitll kamu kuruluşlarında çaıııtıktan sonra, 1 993 yılındaTEKSantraller Proje ve Tesis Dairesi Proje Müdürlüğü görevine atandı. Halen, TEAŞ'de bu görevini sürdürmektedir, M. Sinan EGELİ 1 958 yılındaAnkara'da doğdu. 1980 yılında ADMMA Makine Bölümü'nü bitirdikten sonra çeııııı komu kuruluııarında çalıştı._ Halen Türkiye Elektrik Urelim ııettmA.Ş. (IEAŞ) Santraller Proje ve Tesis Dalresl'nde Kombine Çevrim Santralleri Proje Şefi olarak çalışmaktadır. (*) Btt yazı "1. U lmlararası Biri eşik Isı Giif Üretimi Konferamı"nda bildiri olarak mmılmupıır COGENERAT/ON APPLICAT/ONS iN COM8/NED CYCLE TECHNOLOGY-AMBARLI AND TRAKYA COMBINED CYCLE POWER PLANTS Abstroct: Affer havlng used !he gas turblnes lor emergency power supply lor peaklng purposes lor years, wllh !he lechnologlcal developmentswllhln recent30yeors,gasturblnes todayerebelng usedwidelylorbase load powergeneration as !he unıtcapocities lncreased up !o 230 W'rNond!heefficlencyıeveısof35-36% have been attalned. When gos turblnes ere equlpped wllh botlomlng sleam cycles even hlgher efflclencles ol 53-54% are achleved, whlch ıs the highesl efflclencey level ot all lhermal power plants. Becouse of !his lmportant advantage, comblned cycle power plants are becomlng more and more popular and large, advanced comblned cycle power plants ere belng lnslalled ali over !heworld. Bolh Trakya and Ambarlı Comblned Cycle Power Plants have glven excellent operating pertormances and achieved avallablllly ot obove 90 % and rellabillty over 98%. Because of !he odvantages of comblned cycle system, in order !o keep pace wllh !he growlng electrlclty demond, comblned cycle power plants seem to have an important role in Turkey's fulure eleclrlcal energy plans wllh a total capacity addlllon of 10.000 W'rN upto !he year 201 o. Özel: l 9B4-1991 yıllan orasında, zamanın dünyadaki en büyük örneklerinden olan Trakya ve Ambarlı Kombine Çevrim Santralleri yüksek verim ve emre amadellkterlyle Türklye'nln artan enerji talebinin karşılanmasında büyük rol oynamışlardır. Bunun yanı sıra bu santrallerin dizaynının birleşik ısı güç sistemine uygunluğu nedeniyle kojenerasyon tekniğinin küçük çapta ilk uygulamaları da santral kompleksi bünyesinde gerçekleştlrllmlştlr. AmborlıK.Ç. Santrali'nde, l 08 konutluk sosyal sile, teknolojikbinalar ve diğer sosyal tesisler; Trakya K.Ç. Santrall'nde da lojmanlar, ida ri ve sosyal binalar kojenerasyon tekniği ile ısıtılmaktadır. 1. GİRİŞ Uzun yıllar boyunca kısa süreli pik yük ihtiyacının karşılanması, acil güç kaynağı olarak frekans scabilizasyonunun sağlanması ve sistem oturmalarında (blackout) sonra büyük termik santrallerin tekrar devreye alınması için kullanılan endüstriyel gaz türbinleri, son otuz yıl içindeki teknolojik gelişmeler sonucunda ünite kapasitelerinin 12 MW'dan 230 MW'a ve termik verimlerinin de %22'den %35-36 mertebelerine ulaşmasıyla, enerji üretim sistemlerinde birincil kaynak olarak daha yaygın kullanım alanları bulmuştur. Endüstride ise, gaz türbinlerinden elektrik üretiminin yanı sıra, egzoz gazlarının bir acık ısı kazanına verilmesiyle elde edilen buharın ısıtma amaçlı ve/veya proses buharı olarak kullanılmasına yönelik uygulamalar ilk zamanlardan itibaren daha çok ağırlık kazanmış DO�AL GAZ DERGiSİ SAYI. 33 91 ve böylece gaz türbini bazlı birleşik ısı-güç üretimi yöntemi ortaya çıkmıştır. Bu yöntemin elektrik enerjisi üretimindeki uygulamasında, yani acık ısı kazanında üretilen buharın, buhar türbinine verilmesiyle ilave güç elde edilen kombine çevrim sistemlerinde ise klasik konvansiyonel santrallere oranla daha yüksek termik verime ulaşılmış ve bu nedenle özellikle 1980'li yıllardan itibaren gaz türbinli kombine çevrim uygulamalarında büyük bir artış olmuştur. 2. KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALLERİNİN ENERJİ ÜRETİMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ Türkiye'deki ilk kombine çevrim uygulaması İzmir-Aliağa'daki gaz türbinlerinde yapılmış ve mazocla çalışan her biri 30 MW'lık dört gaz türbin ünitesine 1980-1983 yıllarında aynı sayıda acık ısı kazanı ve her biri 30 MW'lık iki buhar türbin ünitesi ilave edilerek, santral kombine çevrim sistemine dönüştürülmüştür. Bilahare 1984 yılında Hamicabac'ca 600 MW gücünde doğal gaz yakıclı Trakya Kombine Çevrim Sancrali'nin tesisine başlanmış�aba sonrasantral 1986 yılındaher biri 300 MW'lık iki kombine çevrim bloğu ile tevsi edilerek toplam gücü 1200 MW'a yükseltilmiştir. ISO şarcları nda % 5 O' n i n üzerinde term i k verim liliğe ulaşılan Trakya K.Ç. Sanrrali'nin ardından, 1987 yılında, her biri 450 MW'lık 3 gruptan oluşan 1350 MW Ambarlı K.Ç. Sanccali'nin tesisine başlanmış ve tüm üniteleri halihazırda işletmede olan bu santralde de %52.5 (ISO) termik verimlilik sağlanmıştır. Türkiye'deki toplam kurulu güç içindeki payları 1991 yılı itibariyle %14.9 olan Trakya ve Ambarlı K.Ç. Santralleri, aynı yıldaki toplam üretim içinde %20.8'lik bir paya (Ambarlı K.Ç. Santrali 3. bloğunun cam kapasitede çalışmamış olmasına rağmen) sahip olmuşlardır. Bu yıl içinde Trakya K.Ç. Santrali %92.26'lık emre amadelikve%98 .63'lük güvenilirlik oranı ile çalışmıştır. Görüldüğü üzere, güvenilirlik ve emre amadelik oranları çok yüksek olan kombine çevrim santralleri, ülkemizin enerji talep artışının karşılanmasında gelecekte önemli bir paya sahip olacaklardır. Zira 1993 yılı itibariyle 20335.1
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=