ürerimi tavsiye edilmez. Çünkü enjeksiyon işlemi sırasındaki yüksek erime sıcaklığı ve yüksek kesme(shear) hızı, malzeme üzerinde cermo-mekanik kalice bozukluğuna neden olabilir. Avrupa genelinde, hemen tüm fireing imaları MDPE malzemeden yapılmaktadır. Hacca HDPE boru siscemleri ıçın MDPE ficcing kullanılmaktadır. 5.4 ARTIK GERiLiMLER (RESIDUAL STRESSES) Ekstri.izyon presesini takiben borunun sağuculması esnasında veya fıccinglerin enjeksiyon yöncemi ile ürerilmesi sırasındagerilim oluşur. Düşük kriscalin yapı nedeniyle, MDPE boru ve fıccinglerde oluşan arcık ve istenmeyen gerilim, HDPE'ye nazaran daha azdır. Bu arcı k gerilimler, MDPE'nin yumupk- sünek (ducrile) yapı sı nedeniyle, zaman içerisinde hızla azalır. 5.5 GERiLiM ÇATLAMALARINA MUKAVEMET (STRESS CRACKING RESISTANCE) MDPE malzeme, genel olarak, çevresel gerilim çatlamalarına (kondensac ve agresif coprak koşullarından kaynaklanmaktadır) ve mekanik geri lim çaclamalarına (malzeme yorgunluğu - Facigue ve yavaş çaclak büyüme hızından kaynaklanmaktadır) çok daha iyi bir mukavemet göstermektedir. 5.6 TAMiR TEKNiGi (REPAIRING TECHNIQUE) MDPE'den yapılan borular, camirat yada branşınan alınması (branching) amacıyla sıkışeırma - bağına (squeezeoff) işlemine cabi wculduğunda, hemen hemen hiç etkilenmez ve performansın dan kaybermez. Diğer carafran, aynı işleme tabi tlltulan HDPE borular ise önemli ölçüde performans zayıflaması gösterirler. 6. RENK 6.1 SARI RENK Gaz dağıcım şebekelerinde kullanılan PE boruların rengi, birkaç istisna haricinde, sarı seçilmekcedir. Ana amaç, hafriyac v.s. esnasında rengin ko laylıkla seçilmesi, böylece gaz borularının mekanik darbelerden korunmasıdır. Başka önemli bir faktör de siyah renkli üretimde hammaddeye karılan hurda/ kırık v.s'nin karbon siyahı nedeniyle kamulle edilebilmesi, bu problemin sarı renkli üretimde mümkün olmamasıdır. Doğal gazda sarı rengin yaygın kullanımına karşın, sarı PE'in çevre (hava) koşullarına karşı yererli mukavemeri gösrerıned iğ i yönünde haksız eleşciriler yapılmaktadır. a) Sarı şeridi siyah borular Bazı ülkelerde, başlangıçta, siyah PE boru üzerine, co-extrusion yoluyla sarı şerit çekilmişcir. Kullanılan sarı kampaund yüksek erime hızına (high meir flow) haiz LDPE olup yüksek dozda pigmenc kacılmışcır. Ancak oksi elenme ve UV -bozunınalarına karşı yererli derecede scabilize edilmediği için bir kaç aylık saha depolanması sonucu sarı renk kaybolmuşwr. Bu durum, yüksek erime hızına haiz LDPE kampaund ile, düşük erime hızına sahip MDPE malzeme arasındaki uyuşmazlıkran kaynaklanmışrır. Ancak ana neden UV scabilizatör ol maması dır . b) Lirerati.ir Siyah ve sarı kampaundu n UV reziseansı konusunda bazı makaleler yayınlanmıştır. Bu yayınlarda siyah kampaundların, sarı kampaunda nazaran, UV -rezisransı yönünden çok daha iyi olduğu vurgulannıışm. Ancak, PE üretim presesindeki değişiklikleri (moleküler zincirindeki zayıf bağların yer değişimi ile UV bozunmalarına karşı reziscansın arccırılması) bugün bazı sarı renkli boru kampaundlarının, siyah renkli bonı kampaundları na göre daha iyi UV reziscansına ulaşması sağlan m ı ştır. c) Dı ş (hava) koş ullarınd an erkile nnıe (Wearhering) Bazı teknik raporlarda siyah olmayan (non-black) PE borularda "Wearhering" restinden sonra, bazı yüzey çizgi ve çaclakların oluştuğu ifade edilmektedir. Pigmenc ve scabilizacörler arasında oluşan sinerji (synergy) sonucu UV rezisransının azalabileceği bilinmektedir. Ancak önemli olan, doğru pigmenr ve srabilizarör kombinasyonunun seçimidir. Seçimdeki yanlışlık düşük performansa neden olur. 6.2 ÇEVRESEL FAKTÖRLER Bazı Avrupa ülkeleri, zehirli (Toxic) yapısı nedeniyle ağı r • DOGAL GAZ DERGiSi SAYI42 merallerin kullanımını sınırlamış ve/ veya yasaklamışcır. Ana neden, yeraltı sularındaki kadmiyum muhtevasının her yıl %1-2 aremas ıdır . Kadmiyum mulırevasını asıl arttıran erken, gübrelerd ir. Sarı renkli PE içinde kullanılan seandare sarı pigmencler ağır meral tuzlardan reşekkül etmiştir. Ancak bunlar suda çözi.inmez ve ayrıca PE içinde gömülüdür. PE'nin kendisi de suda çözi.inmez. Dolayısıyla, yeraltı sular ı ndaki kadmiyum konsantrasyonunun areışı sarı pigmente acfedilmez. Esasen sarı pigmenrler için FDA(Food Drug Associarion) ve BGA onayı da alınmıştır. En son Avrupa Topluluğu (AT) tebliğlerine göre, kadmiyum pigmenc muhtevası nın %0.0l'i geçmesi yasaktır. Ancak HDPE ve MDPE bu yasağın dışında nırulmuşrur. 7. KAYNAK TiPLERi PE boru şebekeleri n i n m on raj ı nda füzyon kaynağı kullanılır (fi.izyon = erirerek birleşri rıne). Fi.izyon kaynağı iki ana gruba ayrılır. a) Ist füzyonlL(Heac_FusİQil) Bu reknikte, birleştiri lecek boru ve fıccingler, ısıtma apararı ile belirlenen sıcakl ığa kadar ısır ılı r. Koneroliii basınç alrında belli bir süre sonunda, istenen sıcaklıkta eriyik halinde malzeme elde edilir. Uçlar biraraya (ekseninde) getirilir ve basınç altında nırulur. Böylece erimiş (nıolren) malzemenin füzyon yoluyla birleşimi sağlanır. Bilahare soğutma yapılır. Fi.izyonda i.iç geleneksel yöncem vardır: -Alın füzyonu (Bucr Fusion) - Soket füzyonu (Sockec Fusion) - Semer füzyonu (Saddle Fusion) Alın ve Soker Füzyonu, genelde ana haciara tatbik edilirken, Semer Fi.izyonu esas olarak tali haclarda (branch lines) kullanı l ı r. Boru çapları ve SDR/S değerlerine göre, füzyon yöntemleri Şekil l 'de verilmiştir. b)Elekn:ofüzyon_(Elecr.r.ofusion) } Solcet ftlzroııu i Oeçif bOiaesi . Alıı:ı fil zyoc u . Semer lllıyclrııJ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=