GÜNCEL 5-6-7 Aralık 2001 günlerinde Ankara 'dagerçekleştirilen Türkiye'de Enerjinin Dünü, Bugünü ve Yarını Past, Present and future Status of Energy in Turkey "Türkiye IIL Enerji Senıpozyuınu"nda Türkiye Kojenerasyon ve Otoprodüktörliik Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Özkaıı Ağış 'ııı yaptığı konuşmayı bilgileriııize sunuyoruz. S ayın Başkan, Değerli Meslektaşlarım, Üyesi olmaktan gurur duyduğum Türkiye MühendisveMimarOdaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası'nın düzenlediği bu sempozyuma konuşmacı olarak davet edildiğim için teşekkürlerimi sunar, hepinizi saygı ve sevgilerimle selamlarım. Bugün huzurlarınızda, 43 yıldır Türkiye Enerji Dünyasına emek vermiş bir ağabeyiniz olarak önce enerjimizin geçmişine, sonra bugünkü durumuna, en sonunda da geleceğine bir göz atarak bunlardan sonuçlar ve politikalar üretmeye çalışacağız. Bugün burada Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yaptığım Türkiye Kojenerasyon ve Otoprodüktörlük Derneği adına konuşacağım. DÜNYANIN ENERJİ FOTOĞRAF! Küreselleşme gereğinin kapılarımızı her geçen gün biraz daha zorladığı dünyamızda enerji meselelerimizi kendimizi dünyadan tecritederek çözemeyiz. Dünyamızın enerji fotoğrafına, Uluslararası Enerji Ajansı'nın hazırladığı 2000 yılında Dünya Enerjisinin Durumu penceresinden bakarsaközetle şunları görüyoruz. ♦ Dünya ekonomisi 1 990 yılından bu yana yılda ortalama % 3, enerji kaynakları ihtiyacı ise % 2 artıyor. Nüfus artış ortalaması ise % 1,4. ♦ Fosil yakıtlar hala dünyanın primer enerji kaynakları ihtiyacının % 90'ını karşılamaya devam ediyor. (Yani petrol, kömür, doğal gaz, biogaz v.s) Diğer % 1 0'u nükleer enerji ve yenilenebilir enerji kaynakları oluşturuyor. ♦ Fosil yakıtlar içinde petrolün % 45, doğal gazın % 23, kömürün % 26 ve diğer yakıtların da % 6'Iık bir payı var. Avrupa'da doğal gaz tüketimi 1998 yılında ilk defa kömür tüketimini geçti. - ♦ Fiyatlar arz/talep dengesine göre yerini buluyor. Petrol fiyatları durağan, gaz fiatları yükselen ve kömür fiatları da düşen bir trend içinde bulunuyor. ♦ Dünyada elektrik tüketimi ortalama artışı % 2,7. Primerenerji kaynaklarının % 37'si elektrik üretimine harcanıyor. Dünyada kömür elektrik üretiminde en çok kullanılan enerji kaynağı olma ayrıcalığını sürdürüyor. Ancak gazın kombine çevrim santrallarıncla çok yüksek verimlerle değerlenclirilınesi gerçeği, gelecek 20 yıl içinde kömürün yerini gazın alacağını gösteriyor. ♦ Bütün bu süratli gelişmelere rağmen, 6,5 milyar nüfuslu dünyamızda 2 milyar insan elektriğin sosyo-ekonomik hayatımıza getirdiği nimetlerden henüz yararlanamıyor. Bakışımızı Dünya'dan Türkiye'ye çevirirsek: TÜRKİYE'NİN ENERJİ PROFİLİ ♦ Etrafı petrol ve doğal gaz zengi ni ülkelerle çevrilmiş olduğu halele Türkiye enerji kaynakları rezervi ve üretimi yönlerine/en zengin sayılmıyor. ♦ En zengin enerji kaynağımız güneş enerjisi; ancak ısıtma amaçlı ihtiyacımızın çok küçük bir kısmı güneşten sağlanabiliyor. Güneşten elektrik enerjisi üretimi henüz Türkiye'cle yok. ♦ Yaklaşık 35 000 MW hidrolik enerji potansiyelimizvar. Bunun halen 1 2 000 MW'ı (% 34) işletmede olan hidrolik santrallarcla elektrik üretiminde değerlendiriliyor. 1 O 000 MW'lık kısmı (% 28,5) halen proje ve/veya kuruluş aşamasındaki projelerle hayata geçme zamanını bekliyor. Kalan 11 000 MW'ı (33,3) etücl/proje aşamasında. Yani hidrolik kaynaklarımızın değerlendirilmesi yolunda gitmektedir. ♦ Türkiye'cle bilinen 8,0 milyar ton linyit rezervimiz var. Bunun 2,5 milyar tonu teyicl edilmiş rezerv. Ayrıca zengin sayılacak asfaltit ve turba yatakları var. ♦ Petrol ihtiyacımızın % 5'i doğal gaz ihtiyacımızın % 3'ü kendi kuyularımızdan elde edilmekte. ♦ Elektrik üretimimizin % 40'ı kömür, % 20'si hidrolik kaynaklardan, % Tiirkiye Kojeııerasyo11 ve Otoprodiiktörliik Derneği Yönetim 33'ü doğal gaz ve kojenerasyon san- Kıırıılıı Başkam Özka11 Ağış Do�al Gaz Dergisi 94 Kasım -Aralık 2001 Sayı 77 trallarınclan, % 7,0'si ise diğer enerji kaynaklarından (fuel oil, nafta, LPG ve biogaz) elde edilmekte. Geçen yıl 128,0 milyar kwh'lık elektrik ihtiyacımızın 125 milyar kwh'ı ülkemizde üretilmiş, 3,0 milyar kwh'ı ithal yoluyla karşılanmış. ♦ Geçen yıl ihtiyacımız olan 82,2 MTEP toplam enerji kaynaklarının % 64'ü ithal yoluyla karşılanmış. Bu oranın 2010 yılında % 72'ye, 2020 yılında% 82'ye çıkacağı hesaplanmaktadır (bu politikalara devam edilmesi halinde). ♦ Linyitlerimiz düşük kalorili, çok küllü ve rutubetli olduğu için ticari değeri düşük. Bununla beraber elektrik üretiminde kullanılabiliyor. Şu anda elektrik üretimimizin % 40'ı linyit en elde ediliyor. ♦ Dünyada son yıllarda yıldızı parlayan doğal gaz Türkiye'cle ele yayılmakta. İlk defa 1 987 yılında Rusya'dan ithal edilen doğal gaz 1 3 yıl içinde 14,5 milyar m''lük tüketim rakamına ulaştı. Bu miktarın % 63'ü elektrik üretiminde kullanılıyor. Doğal gaz ihtiyacının 201 O yılında 62 milyar m3'e, 2020 yılında 83 milyar m3'e yükseleceği hesaplanıyor. Doğal gazda arz güvenliğini sağlamak amacıyla, Rusya, Azerbaycan, İran ve Cezayir'le doğal gaz anlaşmaları yapıldı. ♦ Kişi başına elektrik tüketimi 2000 kwh. Dünya ortalamasının altında ve Avrupa ortalamasının üçte birinde. UYGULANAN ENERJİ POLİTİKALAR! Her ne kadar, 5 yıllık kalkınma planları içinde genel ifadelerle enerji plan ve politikalarından bahsedilse ele Türkiye'nin uzun vadeli bir enerji planı yoktur. Enerji Bakanlığı MAED modeline dayalı elektrik enerjisi arz/talep projeksiyonları geliştirmiş ancak bunlar hiçbir zaman bir Devlet plan ve politikası haline yükseltilememiştir. Her hükümet keneli politikasını uygulamaktadır. Esasen 1 990-1 995 yılları dışında Türkiye'cle hep elektrik sıkıntısı çekildiği ve sıkıntıların giderilmesi Hükümetlerin birinci önceliği olduğu için belirli bir Devlet politikasını yürütebilmek hiçbir zaman mümkün olamamıştır. ♦ 1984 yılına kadar Türkiye'de elektrik enerjisi üretimi, iletimi ve dağıtımı TEK (1993'ten sonra TEAŞ) tarafından tekelci politikalarla yürütülmüştür. TEK'in tekelci tutumuna bir ele
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=