Deloitte, "Enerji ve Doğal Kaynaklar ile İlgili Tahminler 2012" raporunun ardından yayınladığı "Türkiye Doğalgaz Piyasası; Beklentiler, Gelişmeler 2012" başlıklı diğer raporunda da Türkiye doğalgaz piyasasını çok geniş bir açıdan ele alıyor. Deloitte’un Erdinç Özen ile birlikte hazırladığı rapora göre, Türkiye’nin gaz alım anlaşmalarına yönelik arz çeşitliliği yaratılması amacıyla uzun vadeli strateji oluşturmasını İran, Türkmenistan ve Irak gibi ülkelerin durumunun belirsizliği engelleyebilir

Rapor, doğalgaz piyasasında 2001 yılından bu yana olan gelişmelere, doğalgaz sektörüne ilişkin risklere, sektör liberalizasyonu için atılması gereken adımlara ve arz-talep projeksiyonlarına dikkat çekiyor. Türkiye’nin gaz alım anlaşmalarına yönelik uzun vadeli strateji oluşturmasının önünde İran, Türkmenistan ve Irak gibi ülkelerin durumunun belirsizliği bir engel oluşturuyor.

LNG’ye Olan Talep, Üretici Ülkeler Lehine Artıyor

2014 yılı sonuna gelindiğinde, Türkiye’de yürürlükte olan uzun dönemli kontratların sağladığı arz imkanı yıllık 47,8 milyar metreküp olup (2011 yılı sonu itibarı ile sona eren BOTAŞ’ın 6 milyar metreküplük Rus batı hattı kontratının özel sektör kuruluşlarınca devralınacağı varsayılmıştır), bu yıl itibarı ile sona eren Cezayir ile 4 milyar metreküplük LNG alım kontratının uzatılıp uzatılmayacağı belirsizliğini koruyor. Dünyada LNG’ye olan talebin üretici ülkeler lehine arttığı ve Türkiye’nin uygun fiyat koşulları ile bu kontratı devam ettirme şansının riskli olduğu görülüyor.

2015 Yılı Talep Düzeyi için BOTAŞ’ın Tahmini 49,8 Milyar Metreküp

2015 yılı talep düzeyi için BOTAŞ’ın tahmini 49,8 milyar metreküp olarak yer alıyor. 2011 yılında doğalgaz tüketimi yıllık bazda yüzde 15 artarak 43,8 milyar metreküp olarak gerçekleşti. Rekor seviyedeki bu gerçekleşme dikkate alındığında 2015 yılında tüketimin BOTAŞ tahmininin üzerinde gerçekleşmesi oldukça olası gözüküyor. Evsel tüketicilerin sayısında önümüzdeki dönemde de önemli artışlar olacağı, doğalgaz yakıtlı elektrik üretim tesislerinden 2012, 2013 yılları itibarı ile toplamda tahmini olarak 3 bin MW civarında bir ilave kapasitenin devreye gireceği, sonraki döneme ilişkin de halen yatırım kararı kesinleşen önemli bir kapasite artışı, sanayi üretiminde beklenen artışlar, refah düzeyinin artması ile birlikte kişi başına elektrik tüketiminin de artacağı dikkate alındığında, talep artışı açısından sürpriz bir sonuç beklenmiyor. Çalışmalara göre mevcut kontratların arz/talep dengesi açısından yetersiz kaldığı sonucu ortaya çıkıyor. Ocak 2012’de arz kaynaklarında yaşanan kesintilerin de güçlendirdiği arz sıkıntısı, arz/talep dengesine dikkati çekiyor. Her ne kadar talebin artış hızı belirleyici olacaksa da belli senaryolar değerlendirildiğinde Deloitte tarafından yapılan analiz çalışmaları da benzer sonuçları ortaya koyuyor.

Kış Döneminde Gaz Arzında Yetersizlik Riski Var

Bu tespitler ışığında, önümüzdeki birkaç yıllık dönem dikkate alındığında, BOTAŞ’ın Tuzgölü Yeraltı Depolama Tesisi’nin inşası ile TPAO’ya ait Silivri ve Değirmenköy Yeraltı Depolama tesislerinin depolama ve günlük çekiş miktarlarının artırılmasına yönelik yatırımların tamamlanmasına kadar kış dönemlerinde gaz arzında yetersizlik muhtemel bir risk olarak ortaya çıkıyor. Depolamaya ilişkin yatırımların tamamlanma hedefleri 2016 yılı olarak belirlenmekle birlikte bu tür büyük ölçekli yatırımlarda gecikmeler her zaman karşı karşıya kalınan bir risk olarak görülüyor. Bu çerçevede kısa vadede alım kontratlarına dair günlük azami taahhüt miktarları üzerinde gaz alım imkanlarının araştırılması, TPAO’nun yeraltı depolama tesislerinden geri üretim miktarının maksimize edilebilmesi için çalışmaların öncelikli olarak ele alınması ve elektrik sektörü tarafında doğalgaz yakıtlı elektrik santrallerinin kış dönemlerinde tam yükte çalıştırılmasına ihtiyaç göstermeyecek düzenlemelere (alternatif yakıta geçiş, ithalat gibi) gidilmesi alınabilecek tedbirler arasında sayılabilir.

Hareketlilik 2012’de de Devam Edecek

Rapora göre, Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun sektör liberalizasyonuna ilişkin etkin bir yol haritası ortaya koyacak şekilde tadil edilmesi beklentisinin bir an önce yerine getirilmesi gerekiyor. Etkin piyasa yerinin olmazsa olmazı tedarik zincirinin her adımında maliyet bazlı fiyatlandırma yapısının tesis edilmesi ise dikkat çekilen bir diğer konu. Ayrıca piyasa faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla depolama tesislerine ilişkin yatırımların hayata geçirilmesi ile liberalizasyon açısından atılması gereken en önemli adımlardan biri BOTAŞ’ın ayrıştırılarak sistem işletmecisinin bağımsızlığını kazanması da rapordaki öneriler arasında yer alıyor.